مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی دکتر صابر در زمینه توانبخشی حسی کودکان به صورت تخصصی فعالیت می نماید. کاردرمانی حسی با استفاده از تکنیک های حسی و ابزارهای تخصصی به درمان یکپارچگی حسی در کودکان می پردازد. یکپارچگی حسی از مهم ترین موارد جهت بهبود عملکرد کودک و توانایی های رشدی کودک می گردد. کاردرمانی دکتر صابر مجهز به اتاق سنسوری روم، ماساژ درمانی و کاردرمانی حسی حرکتی در کودکان می باشد که موجب پیشرفت کودک در جهت رشد حرکتی و اجتماعی کودکان می شود.
تمرینات کاردرمانی حسی در منزل
هر کودکی دنیا را از طریق حواس خود تجربه می کند اما برای برخی، پردازش حسی می تواند طاقت فرسا یا غیر قابل پیش بینی باشد. چه صدا های بلند، چه نورهای روشن، چه بافت های نامرتب، یا حس برچسب لباس، واکنش کودک به ورودی حسی می تواند بر همه چیز از خلق و خوی او تا توانایی یادگیری و بازی او تأثیر بگذارد. هنگامی که پردازش حسی طبیعی است، کودک می تواند ورودی های حسی مختلف را فیلتر، اولویت بندی و به طور مناسب به آن ها پاسخ دهد. اما زمانی که چالش پردازش حسی وجود دارد، برخی محرک ها ممکن است بیش از حد شدید، بیش از حد ضعیف یا گیج کننده به نظر برسند – که باعث استرس، اجتناب یا واکنش های رفتاری می شود. هر کودکی منحصر به فرد است و نیازهای حسی می تواند روز به روز تغییر کند، بر حسب نیاز های حسی کودک خود برنامه های مناسبی برای او در نظر بگیرید:
-یک فضای حسی – دوست ایجاد کنید: یک منطقه آرام در خانه خود تعیین کنید که کودک شما بتواند در هنگام تحریک بیش از حد به آنجا پناه ببرد. این می تواند شامل نور ملایم، بافت های دنج، هدفون های حذف نویز و تصاویر آرامش بخش باشد.
-یک روال حسی روزانه بسازید: همان طور که بزرگسالان از ورزش و پیش بینی پذیری بهره می برند، کودکان نیز اغلب با ورودی حسی ثابت رشد می کنند. فعالیت هایی مانند تاب خوردن، پریدن روی توپ درمانی یا پرش های جک را در ریتم روزانه کودک خود بگنجانید.
-در بازی لمسی شرکت کنید: برای کودکانی که حساسیت لمسی دارند، با بافت های خشک (سطل های برنج، شن جنبشی) به آرامی شروع کنید و به تدریج به سمت بازی های کثیف تر (نقاشی با انگشت، خمیر ریش) پیش بروید. به مرزهای کودک خود احترام بگذارید در حالی که به آرامی او را به کاوش تشویق می کنید.
-فعالیت های کار سنگین ارائه دهید: کار سنگین شامل هل دادن، کشیدن یا حمل اشیاء برای ایجاد فشار عمیق است. این می تواند به آرامش و تنظیم سیستم عصبی کمک کند.
اگر چالش های پردازش حسی به طور قابل توجهی بر روال روزانه، رفتار یا رفاه عاطفی کودک شما تأثیر می گذارد، کاردرمانی می تواند حمایت هدفمندی را ارائه دهد. جلسات درمانی سرگرم کننده، جذاب و همیشه متناسب با مشخصات حسی کودک شما هستند – چه به معنای یادگیری تحمل بافت های جدید، متمرکز ماندن در کلاس درس یا احساس اعتماد به نفس بیشتر در بدن خود باشد.
روند رشد کودک در کاردرمانی حسی در منزل
شش ماه اول زندگی
- شروع کنترل پاسچرال بدن با تکامل ارتباطات بین سیستمهای عمقی و بینایی و وستیبولار ایجاد میشود (در 6 ماهگی کنترل گردن به طور کامل ایجاد میشود که پایهی با ثباتی برای کنترل عضلات چشم خواهد بود و نشان دهنده یکپارچه شدن حواس بینایی، عمقی و وستیبولار است).
- در 6 ماه اول زندگی سائق درونی رشد میکند – کودک انگیزه زیادی جهت آوردن بدن خود به طرف بالا و برخلاف جاذبه دارد.
- وضعیت متداول و غالب کودک برای بازی در این سن prone است که نشاندهندهی تکامل مسیر latera vestibulospinal است.
- در این سن تکامل حسی – پیکری در دستهای کودک رخ میدهد. کودک در Grasp اولیهی اشیاء از حواس لامسه و عمقی استفاده میکند. هنگامی که کودک reach را انجام میدهد و اشیاء را تکان میدهد اطلاعات بینایی ولامسه با یکدیگر یکپارچه میشوند.
- کودک به علت سائق درونی قوی قادر است دستش را در خط وسط بدن بیاورد و اشیاء را بگیرد و بازی کند که ارتباطات بین سیستمهای بینایی و لامسه در این کار باعث هماهنگی چشم و دست در مراحل بعدی میشود.
- بازی در خط وسط مرحله مهمی در یکپارچگی حواس دو سمت بدن است.
- در این سن دیگر رفلکسهای ماه اول نوزاد وجود ندارند و کودک میتواند آگاهانه حین بازی بر حرکات اندام خود کنترل داشته باشد.
شش تا دوازده ماهگی:
- مهارتهای locomotor در اثر یکپارچگی حواس وستیبولار، بینایی و حس پیکری ایجاد میشود.
- یکپارچگی حواس پیچیدهتر مانند ادراک فضایی و طرحواره بدنی با جست و جوی بیشتر کودک در محیط رخ میدهد.
- در این سن ادراک لمس بیشتر صورت میگیرد و نقش حیاتی در رشد مهارتهای دستی کودک دارد.
- برای تکامل fine pincer grasp به فیدبک ظریف لامسه نیاز است.
- اطلاعات حس عمقی در تکامل مهارتهای دستکاری (manipulation) اهمیت دارد.
- پاسخهای تطابقی حسی پیکری منجر به رشد توانایی برنامهریزی حرکتی میشود.
- پردازش شنیداری در طول سال اول نقش مهمی در آگاهی کودک از محیط (مخصوصا محیط اجتماعی) دارد.
- در حین صداسازی کودک اطلاعات شنیداری با حس لمس و حس عمقی در داخل و اطراف دهان یکپارچه میشوند.
- در این دوره استقلال در غذا خوردن آغاز میشود.
- استقلال در غذا خوردن نیازمند یکپارچی حسی – پیکری و پرداطش حسی – پیکری از لبها، فک و داخل دهان است تا حرکات دهان بخوبی ایجاد شوند. حواس بویایی و چشایی نیز در روند غذاخوردن مستقل نقش دارند.
- نکته: غذاخوردن مستقل تنها شامل حرکات دهان نمیباشد. تمامی مراحل یکپارچگی حسی که منجر به هماهنگی چشم و دست میشوند نیز مهم هستند.
دوسالگی:
- ارتباطات بین حواس وستیبولار و عمقی و بینایی که قبلاً تشکیل شده بود بیشتر پالایش میشود که منجر به بهبودی تعادل و کنترل پاسچرال داینامیک میگردد.
- تمایز حس لامسه و کانیابی حس لامسه دقیقتر شده که منجر به بهبود مهارتهای حرکتی ظریف میشود.
- پردازش پیچیده حسی – پیکری افزایش مییابد و منجر به تکامل طرحواره بدن میگردد، هرچه طرحواره بدن پیچیدهتر شود توانایی برنامهریزی حرکتی پیچیدهتر نیز افزایش مییابد و هرچه برنامهریزی حرکتی پیچیدهتر شود جنبهی دیگر پراکسی یعنی ایدهسازی کردن ظهور پیدا میکند (ایدهسازی: توانایی تصور آنچه باید در یک موقعیتی انجام دهیم)
- در اواخر دو سالگی کودک میتواند چندین رفتار وانمودی را در توالیهای بازی استفاده کند.
- تقویت تواناییهای پراکسی نقش مهمی در تکامل self-concept دارد.
سه تا هفت سالگی:
- در طی این سالها یکپارچگی حسی به بلوغ میرسد.
- آیرز این دوره سنی را برای SI مهم تلقی کرد.
- در مهارتهای حرکتی ظریف اطلاعات بینایی و حسی پیکری با هم یکپارچه میشوند و حرکات دست و چشم با دقت و با حفظ وضعیت با ثبات صورت میگیرد.
تمرینات ساده حسی در خانه
کاردرمانی حسی در منزل بهمعنای استفاده از فعالیتها و بازیهایی است که به تحریک حواس مختلف کودک کمک میکند و میتواند بدون نیاز به تجهیزات گرانقیمت، در محیط امن و آشنای خانه اجرا شود. تمرینات سادهای مانند لمس سطوح مختلف (پارچه زبر، نرم، خشن یا صاف)، بازی با خمیر بازی، شن رنگی یا ماسه، راه رفتن پابرهنه روی متریالهای متفاوت، و حتی نقاشی با انگشت، نمونههایی از تمرینات کاردرمانی حسی هستند که سیستم حس لامسه، حس عمقی و بینایی کودک را درگیر میکنند.
این تمرینات به بهبود مهارتهای حرکتی ظریف، تنظیم حسی و آرامسازی بدن کودک کمک میکنند. مثلاً بازی با خمیر بازی علاوه بر تحریک حسی، باعث تقویت عضلات دست و افزایش تمرکز نیز میشود. اجرای چنین فعالیتهایی بهصورت روزانه در خانه، علاوه بر تقویت ارتباط والد–کودک، نقش مهمی در مدیریت چالشهای پردازش حسی دارد.
تعدیل حواس دهانی و حس بویایی
بسیاری از کودکان با اختلالات پردازش حسی، واکنشهای شدیدی نسبت به بوها یا مزهها دارند. برخی از آنها از طعمهای خاصی مانند ترش یا تند اجتناب میکنند، برخی دیگر نسبت به بوهای قوی یا حتی لمس غذاهای خاص در دهان خود حساسیت نشان میدهند. این مشکلات نهتنها باعث بدغذایی، بلکه در بلندمدت ممکن است به اختلالات تغذیه، کاهش وزن و مشکلات رشدی منجر شوند.
درمانهای حسی دهانی (Oral Sensory Integration) شامل تمریناتی برای ماساژ داخل دهان، استفاده از مسواک حسی مخصوص، مزهکردن مواد غذایی متنوع با بافتهای مختلف و تمرینات مکیدن یا فوت کردن هستند. این تمرینات به کودک کمک میکنند تا درک بهتری از محرکهای دهانی پیدا کند و واکنشهای غیرعادی خود را تعدیل کند.
همچنین برای حس بویایی، میتوان از بازیهایی با رایحههای طبیعی مثل عطر گل، ادویهجات یا صابونهای معطر استفاده کرد و کودک را تشویق به شناسایی و تمایز بوها نمود. این تمرینات برای افزایش تحمل حسی کودک، کاهش حساسیت بیشازحد و بهبود مهارتهای مربوط به تغذیه و گفتار بسیار موثرند.
منابع:
kidlinktherapy.com
cstacademy.com
سوالات متداول:
1- آیا کاردرمانی حسی در منزل میتواند جایگزین جلسات حضوری باشد؟
در موارد خفیف تا متوسط اختلال حسی، تمرینات خانگی میتوانند نقش مؤثری ایفا کنند. اما در موارد شدید یا زمانی که کودک نیاز به ابزارهای خاص مانند اتاق تاریک یا تجهیزات تخصصی دارد، حضور در کلینیک کاملاً ضروری است. معمولاً ترکیب جلسات کلینیکی با تمرینات خانگی بهترین نتیجه را دارد.
2- چگونه بدانیم تمرینات حسی برای کودک ما مؤثر بودهاند؟
با مشاهده علائمی مانند کاهش حساسیت یا واکنش شدید به محرکها، افزایش تمرکز، بهبود خواب، بهبود مهارتهای حرکتی یا تعادلی، میتوان فهمید که تمرینات مؤثر واقع شدهاند. همچنین پیگیری رشد توسط کاردرمانگر به شکل دورهای ضرورت دارد.
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفری باشید که نظر میدهد!
ارسال دیدگاه