یکی از مشکلات حسی شایع در آسیب سیستم اجرایی مغزی، استرگنوزیس می باشد که اهمیت بسیار زیادی در عملکرد های دستی روزانه فرد دارد. استرگنوزیس در فرآیند ادراک و بازشناخت اشیاء و ویژگی هایشان توسط لامسه به تنهایی می باشد. این توانایی نیازمند پردازش حسی اطلاعات در مورد یک شیء، بافت، اندازه، جنبه های فضایی و دما برای شکل دادن یک بازنمود لمسی که می تواند با دانش معنایی در مورد شیء جهت بازشناسی مقایسه گردد. ما به شناسایی لمسی برای تشخیص اشیاء که نمی توانیم ببینیم (جستجوی کلیدها در یک کیف یا پیدا کردن یک کلید برق در تاریکی)، برای هدایت و تعامل با محیط نزدیک زمانی که خارج از میدان بینایی می باشد یا زمانی که ما نمی توانیم بینایی را به سمت آن هدایت کنیم (نشستن روی یک صندلی، کنترل ماشین) و برای دستکاری کردن و جهت دهی اشیاء مناسب با استفاده از آن ها (نگه داشتن یک خودکار برای نوشتن، و بستن کراوات) متکی هستیم. شناسایی لمسی نیاز به پردازش و یکپارچگی حواس عمقی و کوتانئوس دارد. حس عمقی اطلاعاتی در مورد شکل و موقعیت دست ها و حرکات مفاصل و عضلات در فعالیت دستکاری شیء و انعطاف پذیری سطوح، ویژگی های فضایی و بخش های در حال حرکت فراهم می کند. دستکاری اشیای موجود در دست یک توانایی مهم است، که نیاز به زبردستی دارد، و این مسئله را دنبال می کند که مشکلات برنامه ریزی حرکتی ممکن است سبب شناسایی لمسی ضعیف گردد. کلینیک کاردرمانی دکتر صابر با در نظر گرفتن تخصصی ترین درمان های در حیطه درمان اختلال پردازش حسی همچون کاردرمانی حسی و درمان یکپارچگی حسی به کودکان مبتلا به استرگنوزیس هم کمک می کند.
کاردرمانی حساسیت به لمس
حساسیت به لمس یعنی شرایطی که در آن کودکان حساسیت یا ناراحتی شدیدی نسبت به حس لامسه تجربه می کنند. این می تواند فعالیت های روزمره مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن یا بازی کردن را چالش برانگیز کند. به عنوان کاردرمانگر کودکان، دفاع لمسی را می توان از طریق ترکیبی از ارزیابی، استراتژی های مداخله و آموزش مراقبین برطرف کرد. کاردرمانگران با ارزیابی الگوهای پردازش حسی کودک شروع می کنند تا میزان دفاع لمسی او را تعیین کنند. این شامل مشاهده واکنش های کودک به بافت های مختلف و فعالیت های مبتنی بر لمس است. ارزیابی های رایج عبارت اند از: پروفایل حسی، مقیاس پردازش حسی، آزمون های یکپارچگی حسی و پراکسیس، و گزارش یا مشاهده CG. چندین تکنیک درمانی برای کمک به کودکان مبتلا به دفاع لمسی استفاده می شود که شامل موارد زیر است:
-درمان یکپارچگی حسی: گنجاندن فعالیت های مبتنی بر بازی که شامل لمس است برای بهبود تحمل کودک نسبت به بافت های مختلف. فعالیت ها ممکن است شامل نقاشی با انگشت، استفاده از خمیر ریش یا درگیر شدن در بازی های کثیف باشد.
-فشار عمیق و ورودی حس عمقی: استفاده از فعالیت هایی که فشار عمیق ایجاد می کنند، مانند پتو های سنگین یا لباس های فشاری، می تواند به آرامش سیستم عصبی و بهبود پردازش لمسی کمک کند.
-تغییرات محیطی: تنظیم محیط کودک برای به حداقل رساندن قرار گرفتن در معرض محرک های لمسی طاقت فرسا. این ممکن است شامل تغییر انواع مواد لباس یا اصلاح محیط خانه برای کاهش محرک های حسی باشد.
کاردرمانی رویکرد های مؤثری را برای کمک به کودکان با حساسیت های حسی با شروع ارزیابی های حسی کامل ارائه می دهد. این ارزیابی ها شامل سوابق موردی دقیق و مشاهده دقیق نحوه واکنش کودکان به ورودی های حسی مختلف است. بر اساس این ارزیابی ها، درمانگران برنامه های مداخله ای متناسبی را توسعه می دهند که شامل درمان یکپارچگی حسی است، که شامل فعالیت های بازی گوشانه، محیط های ساختار یافته و تجهیزات تطبیقی برای ارتقای پردازش حسی بهتر است. مداخلات ممکن است از ابزارهایی مانند فشار عمیق، تاب خوردن، بازی لمسی و فعالیت های حرکتی برای عادی سازی پاسخ ها استفاده کنند. این استراتژی های شخصی سازی شده با هدف بهبود نحوه مدیریت اضافه بار حسی یا کم پاسخگویی توسط کودکان است. هدف، تقویت مشارکت بهتر در روال های روزمره، تعاملات اجتماعی و وظایف یادگیری است. در نهایت از توسعه و رفاه کلی آن ها حمایت می کند.
ارتباط آسترگنوزیس و آگنوزی بینایی
تحقیقات و نوشته های بسیاری در مورد ادراک فضایی بینایی و آگنوزی بینایی وجود دارد، اما آگنوزی در سایر مدالیته های حسی نیز اتفاق می افتد و می تواند مشکلات معناداری برای افراد ایجاد کند، و روی استقلال عملکردی، امینت و عملکرد در دامنه ی وسیعی از آکوپیشن ها تأثیر می گذارد. بخاطر این که تحقیقات و توجهات کلینیکی بسیاری درباره ی آسیب سیستم های ادراکی بینایی وجود دارد، آگنوزی در سایر مدالیته های حسی در خطر حذف شدن یا نادیده گرفتن شدن تأثیر آن ها روی عملکرد و کیفیت زندگی می باشند. زمانی که ضربه ی مغزی سبب نقایص حسی- پیکری اولیه می گردد، از نقایصی لمسی- ادراکی ممکن است چشم پوشی گردد. زمانی که آسیب های حرکتی وجود دارند تمرکز روی توانبخشی ممکن است روی بهبود عملکرد حرکتی بدون بازشناخت امکان نقایص حسی اولیه یا آگنوزی لمسی که منجر به عملکرد ضعیف و فقدان پیشرفت در بهبودی می شود، باشد. همچون آگنوزی بینایی، از روش های کاردرمانی برای درمان آسترگنوزیس نیز استفاده می شود.
آستروگنوزیس چیست؟
همانند آگنوزی بینایی، شناسایی لمسی نیز شامل مراحلی می باشد؛ پردازش حسی پایه، یکپارچگی حسی و ارتباط معنایی. یک آگنوزی ممکن است به دلیل وقفه ی یکپارچگی، که شناسایی لمسی درکی نامیده می شود، یا به علت اختلال در اکتساب معنایی، که شناسایی لمسی ارتباطی نامیده می شود، باشد. مطالعات موردی افرادی با ضربه به نیمکره ی مغزی در یک ساعت نشان داده است که آگنوزی لامسه اغلب به علت ضربه به کرتکس پاریتال و اکسیپیتو تمپورال ایجاد می شود، که به ندرت از سایر مشکلات ادراکی شناختی تفکیک می شود، و ارزیابی های اختصاصی بسیار کمی برای آن وجود دارد، که داده های موجود برای درمان آن را بسیار محدود می کند. روش های نوین و تخصصی کاردرمانی تحت نظر فرد متخصص به درمان اختلال پردازش حسی و استرگنوزیس کمک می کند.
اثرات آسترگنوزیس
برای افرادی که با نقص در ادراک بینایی، جهان، ناآشنا، عجیب و گمراه کننده به نظر می رسد. در محیط خانه، زمانی که موارد را نتوان شناسایی کرد، انجام دادن فعالیت های روزمره زندگی سخت است. ابزار مناسب برای یک هدف خاص انتخاب نمی شود. ظروف مواد غذایی در کابینت نمی توانند بر اساس شکل و رنگ انتخاب شوند. در لباس پوشیدن، موارد لباس پوشیدن نمی توانند انتخاب شوند، مخصوصا زمانی که روی هم باشند و روی یک پوشش تخت باشند. لباس ها وقتی وارونه یا پشت و رو هستند، ممکن است شناسایی نشوند. ممکن است مشکل در شناخت اموال شخصی مانند محتویات یک کیف دستی، وجود داشته باشد. لذت بردن از پیاده روی در اطراف گل های فراوان، کمتر از گذشته است. در محیط بیرون، موارد را نمی توان در قفسه ها شناسایی کرد و ممکن است مشکلی در دسته بندی سکه ها برای پرداخت به صندوق وجود داشته باشد. در خیابان، سرعت و مسافت حرکت ماشین ها را نمی توان به حد کافی برای حفظ امینت تخمین زد. پیگیری فعالیت های اوقات فراغت ممکن است توسط ناتوانی در تخمین فاصله ی بالا رفتن توپ، خدشه دار شود. شناخت چهره ای ضعیف، تعاملات اجتماعی با فامیل، دوستان و همسایگان را تحت تأثیر قرار می دهد و منجر به انزوای اجتماعی می شود. مشاوره به بستگان و دوستان در مورد اهمیت بیانان چهره ای و صدا می تواند استرس فرد را کاهش دهد.
آگنوزی در لامسه، شنوایی و بویایی، هم چنین می تواند زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. آگنوزی لامسه باعث ایجاد مشکل در فعالیت هایی که خارج از محدوده ی دید هستند، می شود. کشیدن زیپ عقب و یافتن سکه در جیب، مثال هایی از این دست هستند. فعالیت های کاری با استفاده از ماشین آلات و تجهیزات اغلب شامل عملیات دستکاری کردن خارج از دید می باشند. آگنوزی شنوایی ممکن است منجر به ناتوانی در افتراق صدای افراد مختلف شود. او ممکن است تلویزیون و جاروبرقی را روشن بگذارد و از اینکه سمعکش شکسته است، شکایت کند. آگنوزی بویایی وقتی که بوی گاز، دود و غذای سوخته نادیده گرفته شود، عوارضی برای امنیت دارد. با استفاده از روش های کاردرمانی همچون کاردرمانی حسی می توان به کاهش اثرات استرگنوزیس کمک کرد.
روش های درمانی آسترگنوزیس
- پردازش ادراکی پایه باید مقدم بر عملکردهای شناختی پیچیده ارزیابی شوند. آگنوزی اشیاء می تواند با استفاده نادرست از اشیاء در فعالیت ها تظاهر کند، که در آپراکسیا نیز دیده می شود.
- استفاده از محیط طبیعی برای غربالگری نقایص پایه ای ادراک بینایی، برای مثال، از فرد بخواهید تمام فنجان های همرنگ و هم اندازه را از قفسه انتخاب کند (اسکن بینایی، تطابق شکل و رنگ)، یا انتخاب یک مورد خاص از یک کمد لباس و شناسایی دکمه و جیب ها در آن (شکل از زمینه)
- مشاهده فرد در حال انجام دادن فعالیت های زندگی در محیط طبیعی، برای تأثیر عملکردی آسیب ها در فعالیت ها مانند؛
- شناسایی دوستان و نزدیکان از طریق بینایی
- مکان یابی موارد نام برده شده در یک اتاق (شناخت اشیاء و نامگذاری)
- یافتن چندین باره ی یک مورد در جهت گیری های متفاوت (ثبات شیء)
- ثبت نوع و تعداد خطاها در عملکرد فعالیت ها
- استفاده از اجزای ارزیابی های استاندارد برای تشخیص و اندازه گیری نقایص خاص ادراک بینایی و هر تغییری در طول زمان.
دیگر روش های درمانی
- روش بازسازی استرگنوزیس ممکن است شامل تمرین تکرار شونده ی مسدود شده از تمریناتی از قبیل مکانیابی و نامگذاری اشیاء، تطبیق رنگ و شکل، اسکن در سراسر میدان بینایی برای اشیاء در مکان های مختلف، باشد. برنامه های کامپیوتری و برگه های کاری می توانند برای تمرینات شکل از زمینه و اسکن کردن، به کار رود.
- شواهد محدودی برای حمایت ارزش برنامه های بازسازی از نظر میدان تاثیرگذاری هرکدام از تمرینات که باعث بهبودی های عملکردی شده اند، وجود دارد. رژیم های تمرینی تنها می تواند باعث بهبودی در وظایف مشابه شود (انتقال نزدیک) و نمی تواند به زندگی روزمره تعمیم پیدا کند. درجه بندی با افزایش تعداد یا گوناگونی اهداف، پیچیدگی و گوناگونی شرایط و کاهش راهنماهایی که طی فعالیت داده می شود، اتفاق بیافتد.
- نامگذاری، مکان یابی و شناسایی اشیاء و مردم می توانند با روال روزمره عجین شوند، هر دو برای به حداکثر رساندن بازسازی و برای کمک به سازگاری توسط ارتباط اشیاء و مردم با محیط.
- سازگاری با محیط و اشیاء و استفاده از تکنیک های جبرانی برای بهینه سازی استقلال و عملکرد امن مهم هستند:
- فراهم کردن اشیاء و ابزار در رنگ های خاص تا فرد را قادر سازد که اشیاء را بوسیله ی ارتباط با رنگ بشناسد (برای مثال همه لیوانها در رنگ زرد روشن)
- شناسایی اشیاء با لمس (استرگنوزیس سالم باشد)
- تشویق دیگران به اینکه خودشان را در ملاقات ها به صورت زبانی توصیف کنند.
- حصول اطمینان از اینکه محیط، طبیعی و منظم است و به طور مداوم سازماندهی شده است به طوری که اشیا را می توان در جای ثابتی به آسانی پیدا کرد.
مشارکت خانواده بسیار مهم می باشد. مشارکت و همکاری با اقدامات تطبیقی که به خانه منتقل می شود همچنین روش های نوین کاردرمانی باعث استقلال بیشتر افراد می گردد. فهم طبیعت نقص ادراک بینایی، اعضای خانواده را قادر می سازد که استراتژی های تدبیری و اصلاحی را برای شرایط موجود و شرایط آینده ادامه دهند.
منابع:
thenoteninjas.com
heartwisesupport.org
سوالات متداول:
1.حس استرگنوزیس چیست؟
استرگنوزیا یا شناسایی لمسی شامل مراحلی می باشد؛ پردازش حسی پایه، یکپارچگی حسی و ارتباط معنایی. به زبان ساده تر توانایی استفاده از لمس برای تشخیص اشیای پیرامون، جنس یا سایز آن ها بدون نیاز به بینایی. ما برای شناسایی اجسام، دستکاری کردن و جهت دهی اشیاء مناسب با استفاده از آن ها (نگه داشتن یک خودکار برای نوشتن، و بستن کراوات) متکی به این حس هستیم.
2. آسیب حس استرگنوزیا چه علائمی دارد و چه مشکلاتی را به وجود می آورد؟
مشکلات پردازش حسی لامسه یا آگنوزی لامسه باعث ایجاد مشکل در فعالیت هایی که خارج از محدوده ی دید هستند، می شود. کشیدن زیپ عقب و یافتن سکه در جیب، مثال هایی از این دست هستند. فعالیت های کاری با استفاده از ماشین آلات و تجهیزات اغلب شامل عملیات دستکاری کردن خارج از دید می باشند که فرد توانایی انجام آنها را ندارد. مشکلات حس لامسه در کودکان خود را با دست و پا چلفتی و عدم توانایی در انجام کارهای دستی مانند نقاشی، رنگامیزی یا فعالیت های خود یاری مانند لباس پوشیدن و بستن زیپ و دکمه نشان می دهد.
وقتی میخواستیم موهای دخترم رو بشوریم یا دستش رو با حوله خشک کنیم به شدت مقاومت میکرد چون حتی کوچیک ترین تماس ها براش غیر قابل تحمل بد.کاردرمانگر حسی مرکز دکتر صابر با تمرینای تحمل تدریجی لامسه کمکش کرد بدنش تماس ها رو بهتر پردازش کنه.الان حمام کردن از یک چنگ روزانه به یک فعالیت اروم تبدیل شده.