اختلال طیف اوتیسم یکی از شایع ترین اختلالات رشدی-عصبی در کودکان است که آمار جهانی نشان میدهد شیوع آن در پسران به طور قابل توجهی بیشتر از دختران است. بر اساس گزارش های سازمان جهانی بهداشت و مراکز کنترل و پیشگیری از این بیماری نسبت ابتلا تقریباً ۴ به ۱ است.
این عدد بدین معنا است که از هر چهار کودک مبتلا به اوتیسم حدود سه نفر پسر هستند. این پرسش مهم که چرا اختلال اوتیسم در پسران بیشتر است؟ ذهن بسیاری از والدین و متخصصان را به خود مشغول کرده و موضوع پژوهش های گسترده ای است. در این مقاله بررسی میکنیم که چه عواملی باعث شیوع بیشتر اوتیسم در پسران میشود و تفاوت علائم در دو جنس چیست.
آمار اوتیسم در پسران و دختران
مطالعات متعددی نشان داده است که اختلال طیف اوتیسم در پسران تقریباً ۳ تا ۴ برابر بیشتر از دختران تشخیص داده میشود. از جمله مهمترین یافته های آماری در این زمینه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
نسبت ۴ به ۱ رایج ترین نسبتی است که در پژوهش های بین المللی گزارش شده است. از سوی دیگر تشخیص اختلال اوتیسم در دختران معمولاً با تأخیر و با علائم خفیف تری صورت میگیرد. به همین دلیل آمار رسمی ممکن است بخشی از واقعیت را در خود پنهان نگه دارد.
همچنین دختران اغلب رفتارهای تکراری و محدود کمتری از خود نشان میدهند و مهارت های اجتماعی ظاهری بیشتری دارند. این عامل سبب میشود علائم آنان کمتر مورد توجه قرار گیرد. توجه داشته باشید که این تفاوت آماری صرفاً به تفاوت های زیستی بازنمیگردد بلکه بخشی از آن ناشی از نوع علائم و نحوه ارزیابی در پسران و دختران است و همین موضوع در مرکز اوتیسم نیز به عنوان یکی از محورهای مهم ارزیابی مورد توجه قرار میگیرد.
دلایل شایع بودن اوتیسم در پسران
دلایل متعددی وجود دارد که نشان میدهد چرا اوتیسم در پسران بیشتر دیده میشود. مهمترین این دلایل عبارت اند از:
عوامل ژنتیکی و کروموزوم های جنسی
از جمله مهمترین عوامل مؤثر در شیوع بیشتر اوتیسم در پسران نقش ژنتیک است. پژوهش های متعددی نشان دهنده آن است که برخی از ژن های مرتبط با اوتیسم بر روی کروموزوم X قرار دارند. از آنجا که دختران دارای دو کروموزوم X هستند، در صورت وجود ژن معیوب در یکی از آنها کروموزوم سالم میتواند نقش محافظتی ایفا کند.
در مقابل پسران تنها یک کروموزوم X دارند و در صورت وجود ژن معیوب هیچ محافظ دومی برای جبران آن وجود ندارد. بنابراین پسران در برابر این اختلال آسیب پذیرتر هستند. این مسئله در کنار تفاوت های رفتاری و نحوه بروز علائم اوتیسم در کودکان به عنوان یکی از محورهای مهم بررسی در مطالعات بالینی و مداخلات زودهنگام مورد توجه قرار میگیرد.
جهشهای ژنی و تأثیر آن بر جنین پسر
پژوهشها نشان دادهاند که جهشهای ژنی مرتبط با اوتیسم در جنینهای پسر احتمال بروز این اختلال را به طور قابل توجهی افزایش میدهند. برخی از این ژنها از جمله ژنهای مرتبط با سیناپسهای عصبی در مسیر رشد مغز نقش کلیدی ایفا میکنند و اختلال در عملکرد آنها در پسران پیامدهای شدیدتری به همراه دارد.
تفاوت ساختاری و عملکردی مغز
مطالعات انجام شده در زمینه تصویر برداری مغزی نشان میدهد که مغز پسران در دوران رشد حجم بیشتری در نواحی مرتبط با پردازش اجتماعی نشان میدهد. همچنین در پسران مبتلا به اوتیسم الگوهای اتصال عصبی در نواحی ارتباطی مغز با الگوهای معمول متفاوت است.
علاوه بر این سطوح هورمون تستوسترون در دوران جنینی میتواند بر مسیرهای عصبی تأثیر گذار باشد. به گونهای که نظریه مغز مذکر افراطی مطرح شده توسط سایمان بارون-کوهن بر این باور است که سطوح بالای تستوسترون جنینی با برخی ویژگیهای طیف اوتیسم ارتباط مستقیم دارد. بررسی این یافتههای پیچیده بیولوژیکی از مباحث کلیدی است که در مرکز اوتیسم جهت درک بهتر تفاوتهای جنسیتی و بهبود مداخلات درمانی مورد تأکید قرار میگیرد.
عوامل اپیژنتیک و محیطی
عوامل محیطی از جمله سن بالای پدر، فشار روانی مادر در دوران بارداری، برخی عفونتها و کمبود ویتامین D نیز به عنوان عوامل احتمالی مؤثر در بروز اختلال طیف اوتیسم مطرح شدهاند.
با این حال شواهد موجود نشان میدهد که هیچ یک از این عوامل به تنهایی نمیتواند تفاوت جنسیتی در شیوع اوتیسم را به طور کامل تعیین کند بلکه نقش آنها بیشتر به عنوان عوامل تشدید کننده در تعامل با زمینههای ژنتیکی و زیستی در نظر گرفته میشود. این عوامل ممکن است در برخی کودکان در کنار سایر زمینهها باعث تشدید علائم اوتیسم در کودکان شود.
آیا دختران واقعاً کمتر به اوتیسم مبتلا میشوند؟
به زبان ساده تفاوت جنسیتی در اوتیسم ناشی از ترکیبی از عوامل ژنتیکی، هورمونی و ساختار مغز است. دختران به لطف داشتن دو کروموزوم X تا حدودی در برابر این اختلال محافظت میشوند. با این حال بخشی از این فاصله آماری نیز به تشخیص دیرهنگام و پنهان شدن علائم در دختران بازمیگردد.
توجه داشته باشیدکه نشانههای اوتیسم در کودکان ممکن است به صورت تأخیر در رشد گفتار، دشواری در برقراری ارتباط چشمی و تعامل اجتماعی یا تکرار رفتارهای خاص بروز کند. تشخیص به موقع این علائم فرصت لازم برای بهره مندی از برنامههای توانبخشی و آموزشی مناسب را فراهم میآورد و از تشدید چالشهای رفتاری و ارتباطی در سالهای آینده پیشگیری میکند. همچنین همراهی و صبوری خانواده در این مسیر نقشی مؤثر در موفقیت روند درمان و بهبود شرایط کودک خواهد داشت.
سوالات متداول
چرا تشخیص اوتیسم در دختران دیرتر از پسران انجام میشود؟
به دلیل توانایی بیشتر دختران در پنهان کردن علائم (نقاب گذاری) و شبیه سازی رفتارهای اجتماعی پزشکان معمولاً دیرتر متوجه آنها میشوند.
آیا نسبت ۴ به ۱ در اوتیسم همیشه ثابت است؟
خیر. این یک میانگین جهانی است و با توجه به بهبود روشهای تشخیص در دختران ممکن است در مطالعات جدید این نسبت تغییر کند.
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفری باشید که نظر میدهد!
ارسال دیدگاه