درمان اختلال خواندن و نوشتن

اختلال خواندن و اختلال نوشتن از انواع شایع اختلالات یادگیری می باشد که در سالهای ابتدایی تحصیل خود را نشان می دهد. کودکان با  نارسا خوانی در تشخیص حروف و فرم کلمات دچار مشکل بوده و حتی با بارها دیدن کلمه در خواندن آن ناتوان هستند. درمان اختلال خواندن توسط خدمات کاردرمانی و گفتاردرمانی به صورت تخصصی در مرکز اختلال یادگیری دکتر صابر انجام می گیرد. برای درمان اختلال نوشتن در کودکان باید به مهارت های شنیداری کودک و نواقص حافظه بینایی دقت شود. استفاده از ابزارهای پیشرفته و تکنیک های نوین درمان اختلال دیکته نویسی یکی از نقاط تمایز متخصصین مرکز اختلال یادگیری تهران می باشد. اتاق شنیداری، اتاق تاریک بینایی، سنسوری روم و ده ها قسمت کاربردی دیگر تنها بخشی از خدمات توانبخشی برای درمان کودکان با اختلال خواندن و نوشتن می باشد. در زیر به تعدادی از تمرینات درمان اختلال نوشتن و خواندن که والدین می توانند در منزل از آن بهرمند شوند اشاره می شود.

درمان اختلالات خواندن و نوشتن در کودکان

خواندن و نوشتن برای همه آسان نیست. اگر فرزند شما در خواندن، نوشتن یا املا مشکل دارد، ممکن است از خود بپرسید چه اتفاقی می ‌افتد و چگونه کمک کنید. این چالش‌ ها ممکن است نشانه‌ هایی از اختلال نوشتن یا خواندن باشند. خواندن یکی از پرتحقیق ‌ترین جنبه‌ های یادگیری است. حجم وسیعی از تحقیقات معاصر، جهت ‌گیری روشنی را در مورد مؤثرترین روش آموزش خواندن ارائه می ‌دهد. آموزش مؤثر و مداخله زود هنگام می‌ تواند منجر به سطوح بالایی از زبان شفاهی و دستاوردهای سواد آموزی برای همه کودکان، از جمله آن هایی که در معرض خطر یا آسیب ‌پذیر برای چالش‌ های بعدی خواندن هستند، شود. یادگیری خواندن و نوشتن یک سیستم پیچیده و پویا با نقاط آسیب ‌پذیری متعدد برای کودکان با نیازهای یادگیری زبان و ناتوانی ‌های رشدی است. در حالی که آموزش رسمی خواندن و نوشتن معمولاً زمانی شروع می ‌شود که کودکان وارد مدرسه می‌ شوند، دسترسی به زبان نوشتاری بر اساس شایستگی قوی زبان شفاهی است. به عنوان آسیب‌ شناسان گفتار و زبان، می ‌دانیم که دیدن تلاش فرزندتان با این مهارت ‌های روزمره چقدر می ‌تواند طاقت ‌فرسا باشد. اما امید و کمک وجود دارد. با حمایت مناسب، اکثر کودکان مبتلا به اختلالات خواندن و نوشتن می‌ توانند مهارت ‌های خود را بهبود بخشند و به خوانندگان و نویسندگان با اعتماد به نفس تبدیل شوند. اختلالات نوشتاری، مانند مشکلات خواندن و نوشتن، نیازمند رویکرد تیمی است. این بدان معناست که متخصصان مختلف برای حمایت از یادگیری یک فرد با یکدیگر همکاری می‌ کنند. گفتاردرمانگران نقش مهمی در این فرآیند ایفا می ‌کنند. آن ها برنامه‌ های درمانی شخصی‌ سازی شده ‌ای را بر اساس نیازها و اهداف هر فرد ایجاد می‌ کنند. درمان اختلال خواندن نیز باید بر تمام زمینه‌ هایی که ممکن است فرد در آن ها مشکل داشته باشد، تمرکز کند. برخی افراد به کمک در مهارت‌ های اساسی، مانند صداگذاری کلمات یا املای صحیح کلمات رایج، نیاز دارند. برخی دیگر ممکن است به کمک در درک آن چه می ‌خوانند یا سازماندهی افکار خود هنگام نوشتن نیاز داشته باشند. درمان این مهارت‌ ها را با استفاده از زبان واقعی و معنا دار در هر زمان ممکن آموزش می ‌دهد. برای انجام این کار، گفتاردرمانگران از ترکیبی از استراتژی ‌های مبتنی بر شواهد برای هدف قرار دادن مهارت ‌های مختلف به طور همزمان استفاده می‌ کنند. این نوع درمان به افراد کمک می ‌کند تا مهارت‌ های خواندن و نوشتن خود را بهبود بخشند و از آن ها در زندگی روزمره استفاده کنند.

تمرینات ناتوانی افتراقی بینایی در درمان اختلال خواندن

– کارت های اشکال مختلف که شکل کلی مشابهی دارند را در اختیار کودک قرار داده و از او بخواهید دو کارتی که از نظر رنگ و طرح مشابه هستند پیدا کند . به این منظور می توانید از کارت های زیر استفاده کنید :

نمونه کارت های افتراق بینایی ؛  از کودک بخواهید دو کارتی که از نظر رنگ و طرح مشابه هستند پیدا کند.

– از او بخواهید درون کشویی پر از وسیله ، اشیای خاصی را که نام می برید بردارد

نمونه تمرین افتراق بینایی ، کودک باید از درون کشوی پر از وسیله ، اشیای خاصی که نام می برید را بردارد.

مسیر خاصی را مشخص کنید و از او بخواهید فقط بر روی آن راه برود و روی خطوط دیگ با نگذارد .

از کودک بخواهید از مسیری که برای او مشخص کرده اید عبور کند.

تمرینات ناتوانی افتراقی شنیداری در درمان اختلال نوشتن

ضعف در حساسیت و تمایز شنیداری باعث می شود تا در دیکته نویسی این نوع اشتباهات رخ دهد.

مسواک را می نویسد : مسباک

آمدند را می نویسد : آمدن

زنبور را می نویسد : زمبور

صبح را می نویسد : صب

بشقاب را می نویسد : بشگاب

ژاله را می نویسد : جاله

با کمی دقت متوجه می شویم که کودک با اختلال نوشتن صداهای نزدیک یا شبیه به هم را نمی تواند به درستی تمایز دهد . نکته اینجاست که اگر کودکی با این مشکل روبرو باشد:

– اولا در سالهای مدرسه و تحصیل مخصوصا در دیکته نویسی بروز می کند

– ثانيا مدت زمانی طول می کشد تا کودکان با تمرین های مناسب بتوانند تمایز و حساسیت شنیداری خود را به قدر مطلوب تقویت و این مشکل را رفع کنند.

– تشخیص و تفکیک صداها

انجام این تمرین در درمان اختلال نوشتن به برخی از وسایل مثل قیچی ، لیوان ، قاشق ، سگه ، بشقاب ، قابلمه نیاز است . وقتی قیچی را باز و بسته می کنیم صدای خاصی می دهد . یا وقتی سگهای روی میز با موزائیک می اندازیم صدای خاصی دارد . وقتی با قاشق به لیوان ، بشقاب یا قابلمه ضربه می زنیم هر کدام صدای خاصی دارند . این وسایل را جلوی کودک با اختلال نوشتن قرار دهید و چشمانش را با پارچه ای نرم ببندید و بگویید در این بازی باید سعی کنی صدای هر چیزی را که می شنوی تشخیص دهی ، قبل از آن خودتان می توانید یکبار این بازی را انجام دهید تا او یاد بگیرد . این تمرین را با هر وسیله دیگری که صدای قابل شناسایی دارد انجام دهید . تمام این تمرین ها باید در قالب بازی بوده و بصورتی باشد که کودک خسته نشود .

– تشخیص صدای جانوران

هر حیوانی صدایی دارد . شکل ۱۰ تا ۱۵ حیوان را با استفاده از کارت های زیر جدا کنید و سپس از کودک بخواهید تشخیص بدهد صدایی که شما تولید می کنید مربوط به کدام حیوان است . صدای اصلی حیوانات را می توانید از اینترنت یا برخی سی دی های آموزشی بدست آورید . برای انجام تمرینات شنیداری بهتر است برخی تمرین ها را با صدای معمولی و بعضی را با صدای آهسته انجام دهید . هر قدر توانایی کودک در تشخیص صداهای آهسته تر بیشتر باشد بهتر است .

مثال هایی از نام آواهای حیوانات

خروس : قوقولی قوقو

مرغ : قد قد

شیر : غرش

سگ : واق واق ، هاف هاف یا هاپ هاپ (بچه گانه) ، (عوعو کردن)

گرگ : زوزه

اسب : شیهه

بلبل : چهچهه

خر : عرعر

زنبور : وز وز

گربه : میو میو

کلاغ : غارغار

گنجشک و جوجه : جیک جیک

جیر جیرک : جیر جیر

قورباغه : قور غور

بره : بع بع

گوسفند : مع مع

گاو : ما ما

اردک : کواک کواک

کبوتر : بغ بغ بغو

جغد : هو هو

مار : فيس فيس

اسب : پیتکو پیتکو

دارکوب : کو کو

بوقلمون : قل قل

پشه : وز وز

– تمایز صداهای نزدیک به هم در درمان اختلال نوشتن کودکان:

چهار لیوان کاملا شبیه هم را روی زمین قرار دهید . سپس داخل لیوان اولی را

4/1 آب پر کنید . لیوان دوم را 4/2 آب پر کنید . لیوان سوم را 4/3 آب پر کنید . لیوان چهارم را پر از آب کنید . با یک قاشق چایخوری به لیوانها ضربه های آرام بزنید . صدای هر کدام با دیگری متفاوت است . در حالی که کودک به لیوان ها نگاه می کند به آرامی به لیوانها ضربه بزنید تا تفاوت صداها را به خوبی تشخیص دهد . حالا از او بخواهید که روی چشم هایش را بگیرد و به یک صدا گوش بدهد و تشخیص بدهد که شما به کدام لیوان ضربه زده اید . اگر متوجه شدید که این بازی برای کودک کمی دشوار است ، ابتدا با دو لیوان شروع کنید و پس از چند بار موفقیت در تشخیص درست ، تعداد لیوان ها را بیشتر کنید .

– تمایز صدای آدمها

برای این تمرین به حضور چند کودک دیگر نیاز است . از کودک بخواهید چشمانش را بگیرد و یکی از افراد کلمه ای می گوید (یا اسم کودک را صدا می زند و کودک باید تشخیص بدهد که آن فرد چه کسی بوده . بعد از اینکه یکبار همه افراد این کار را انجام دادند ، باید دو نفر پشت سر هم ، اسم حیوان با صدای آن را در آورند و کودک تشخیص بدهد نفر اول چه کسی بود و نفر بعدی چه کسی بود.

در مراحل تکمیلی این بازی هر کس از کودکان اختلال یادگیری (مثلا ۵ نفر از ۶ نفر افراد حاضر در بازی) صدایی در می آورند و کودک تشخیص می دهد چه کسی ساکت بوده و صدایی در نیاورده است .

– تشخیص صدای حروف در کلمات جهت درمان اختلال خواندن

برای انجام این تمرین لازم است لیستی از کلمات قابل فهم و ساده را که قبلا آنها را تهیه کرده اید در اختیار داشته باشید . این لیست شامل تعدادی کلمه می باشد که بر اساس حروف الفبا مرتب شده اند . برای هر حرف چند کلمه پیدا کنید که حرف ابتدای آنها همسان باشد (مثلا سوزن ، سبد و سنگ ، برای حرف سین) . چند کلمه هم پیدا کنید که حرفهای آخر آنها یکسان باشد (مثلا کاج ، تاج ، هویج ، گنج) . حالا سه کلمه بگویید که حرف اول دوتای آنها صدای مشابه داشته باشد و کودک باید کلمه ای را که صدای اولش با بقیه فرق دارد را پیدا کند.

در تمرین بعدی سه کلمه بگویید که حرف آخر دوتای آنها صدای مشابه داشته باشد و کودک باید کلمه ای را که صدای آخر آن متفاوت است ، تشخیص دهد . می توانید چند کلمه بگویید و از کودک بپرسید در کدام کلمه مثلا صدای «س» شنیده است . یا کدام کلمه صدای «ل» ندارد .

این بازی را به هر نحو دیگری که می توانید در درمان کودکان اختلال خواندن و نوشتن انجام دهید . تمرین هایی از این نوع ، تاثیر به سزایی در تمایز صداها و تقویت حساسیت شنیداری کودکان دارد و عامل موثری در تشخیص درست کلمات برای املا نویسی آنها در سال های دبستان می باشد.

در هنگام اجرای این تمرینات ، باید توجه نمود که ابتدا از کلمات کمتری استفاده شود ؛  به عنوان مثال ابتدا دو کلمه مشابه و یک کلمه متفاوت در اختیار کودک قرار داده و از او بخوا کلمه متفاوت را پیدا کند ، سپس به تدریج ، میزان این کلمات بیشتر سوند و چالش پیش روی کودک نیز به همین ترتیب افزایش یابد .

در تمرین دیگری از این دسته روش های درمان اختلال خواندن ، کلمات برای کودک به صورت شفاهی خوانده م و کودک در حین تشخیص کلمه متفاوت ، درگیر یک بازی حرکتی می شود . به عنوان مثال  . کودک خواسته می شود تا در حین بالا انداختن و گرفتن یک توپ ، کلمه متفاوت را تشخ دهد یا اینکه در حین عبور از موانع این کار را انجام بدهد . این نوع تمرینها که در آن تکلن حرکتی و شناختی با هم ترکیب می شوند سبب یادگیری بیشتر کودک شده و تاثیر بیشت نیز در پیشرفت وی خواهند داشت .

– از کودک با اختلال نوشتن یا خواندن بخواهید چشمانش را ببندد ، و صدایی را در فاصله نزدیک او ایجاد کنید . سپس همان صدا را در فاصله دور ایجاد کنید . از او بخواهید بگوید کدام صدا در نزدیک او بوده و کدام دور تر شده است.

– آهنگی را پخش کرده و همزمان با آن جمله ای را به کودک بگویید . کودک باید بتواند صدای شما را از صدای آهنگ پخش شده تمیز داده و به شما بگویید چه چیزی به او گفته اید .

– تشخیص جهت صداها

از کودک بخواهید چشم های خود را ببندد و شما در سمت چپ و راست او صداهایی ایجاد کنید . او باید بتواند جهت صدای مورد نظر را به شما نشان دهد .

از کودک بخواهید چشمان خود را ببندد ، در این حال از فردی که بیرون اتاق است بخواهید صدایی ایجاد کند و علاوه بر این در داخل اتاق هم خودتان صدایی ایجاد کنید ، از کودک بخواهید تشخیص دهد محل کدام صدا درون و یا بیرون اتاق بوده .

در اتاق تاریک در یک نقطه ایستاده و از کودک بخواهید که با شنیدن صدا به طرف آن حرکت کند . در ابتدا باید فاصله کودک تا منبع صدا کم بوده و با موفقیت وی در تشخیص جهت صدا و حرکت به سمت آن ، فاصله را افزایش دهید .

یک وسیله ی صدادار مانند ساعت در گوشه ای از اتاق پنهان کنید و از کودک بخواهید با گوش کردن ، جای آن را بگوید .

 

منابع:

readingwrittingcentre.education.qld.gov.au

expressable.com

سوالات متداول:

1-بهترین سن برای شروع درمان چه زمانی است؟
از ۵ تا ۷ سالگی (پس از شناسایی رسمی اختلال) طلایی‌ترین زمان است. هرچه مداخله زودتر آغاز شود، مغز انعطاف‌پذیری بیشتری برای ایجاد مسیرهای جبرانی دارد.

2- تفاوت دیزلکسی و دیس‌گرافیا در چیست؟
دیزلکسی اختلال در پردازش صداهای زبان است که خواندن را مختل می‌کند. دیس‌گرافیا مربوط به مشکلات حرکتی و سازمان‌دهی افکار برای نوشتن است.