باتوجه به تحقیقات اخیر ، سیستم بویایی ابتدایی ترین حسی است که خطر را در اطراف محیط برای ما تشخیص میدهد مثل غذاهای فاسد ، دود ، و بسیاری از مواد سمی دیگر . در طول روز ، مولکولهای بویایی که در فضا در جریان هستند ، به دماغ ما وارد میشوند . هنگامیکه میخواهیم چیزی را بیشتر بو کنیم، حجم بیشتری از آن مولکولها را وارد حفره بینی خود میکنیم که گیرنده های شیمیایی تکانه هایی به قسمت بویایی ارسال میکنند. متفاوت با سایر اطلاعات حسی ، فقط حس بویایی پیامها را مستقیم به سیستم لیمبیک مغز ارسال میکند و بلافاصله احساسات و خاطرات راه اندازی میشوند. اختلال در یکپارچگی حس بویایی موجب مشکلات تغذیه ای و بی قراری در کودکان می گردد. مرکز درمان اختلال پردازش حسی در زمینه حساسیت حس بویایی با تمرینات کاردرمانی حسی و حساسیت زدایی برطرف می گردد.
یکپارچگی حسی بویایی چیست؟
سیستم بویایی، یا حس بویایی ما، یکی از راه هایی است که مغز ما اطلاعاتی در مورد محیط اطراف مان دریافت می کند. در داخل بینی ما، گیرنده های حسی اطلاعات مربوط به بوهای اطراف مان را دریافت و جمع آوری می کنند، که سپس از طریق کانال های عصبی در سیستم عصبی ما به مغز ما منتقل می شوند. سیستم بویایی بسیار پیچیده است و بین بوهای مختلف تمایز قائل می شود. در عوض، به انسان ها کمک می کند تا بفهمند کدام بوها قوی، ضعیف، دلپذیر، ناخوشایند و حتی خطرناک هستند! اگرچه این سیستم نقش مهمی در توانایی ما برای حس بویایی ایفا می کند، اما ارتباط نزدیکی با سیستم لیمبیک ما نیز دارد، که مسئول احساسات، رفتار و حافظه است و همچنین با حس چشایی ما، که به ایجاد تمام طعم هایی که در غذای مصرفی خود می چشیم، کمک می کند. یک سیستم بویایی کارآمد به کودکان کمک می کند تا بوهای “خوب” (بوهایی که ایمن، دلپذیر و با احساسات مثبت مرتبط هستند) را از بوهای “بد” (بوهایی که ناخوشایند، آزاردهنده یا یادآور تجربیات منفی هستند) تشخیص دهند. برای کودکان با سیستم بویایی بیش فعال، بوها ممکن است منبع دائمی اضطراب باشند. نه تنها بوها شدیدتر هستند، بلکه ارتباطات بین بوها و احساساتی که تجربه می کنند، می تواند برای آن ها شدیدتر شود. در مقایسه، کودکانی که سیستم بویایی کم فعال دارند ممکن است نیاز داشته باشند که برای دریافت ورودی مورد نیاز بدن شان تلاش بیشتری کنند، بنابراین اغلب در روال های روزمره آن ها اختلال ایجاد می شود. راه های زیادی برای گنجاندن فعالیت ها برای کمک به ارائه ورودی بویایی به فرزندتان وجود دارد:
– حساسیت های بیش از حد فرزندتان به بوها و احساسات مرتبط با آن ها را بپذیرید. اگر فرزندتان تمایل دارد در مورد خوردن نوع خاصی از غذا توسط کسی ناراحت یا ناامید شود، واکنش او را بپذیرید و یک پاسخ مناسب با او شناسایی کنید (مانند ترک موقت اتاق، دور شدن، یادآوری این که بو به او آسیبی نمی رساند).
– حساسیت زدایی به بوها را در مراحل کوچک و تدریجی تمرین کنید. می توانید با دوزهای کوچک یا قرار گرفتن در معرض مقادیر کم شروع کنید و سپس با مشاهده نشانه ها و واکنش های فرزندتان، آن را افزایش دهید.
– بازی هایی با فرزندتان بسازید و بازی کنید یا فعالیت هایی را کشف کنید که شامل اقلام حاوی بو هستند. مثال ها عبارتند از: پنبه های آغشته به روغن های اساسی، شمع های معطر، اسنیکرهای خراشیدنی و بوییدنی، مداد رنگی یا ماژیک های معطر، غذا یا نوشیدنی، خمیر بازی و لوسیون ها.
مفهوم یکپارچگی حسی بویایی
اختلال یکپارچگی حسی در حس بویایی به شرایطی گفته میشود که مغز کودک نمیتواند اطلاعات بویایی را بهدرستی پردازش یا سازماندهی کند. این حس، نخستین و قدرتمندترین سیستم هشداردهنده بدن نسبت به خطرهایی مانند غذاهای فاسد یا گازهای سمی است که سیگنالهایش مستقیماً از گیرندههای بویایی به سیستم لیمبیک ارسال میشود و بلافاصله احساسات و خاطرهها را فعال میسازد
در کودکانی که اختلال یکپارچگی حسی بویایی دارند، ممکن است نسبت به بوهای معمولی واکنشهای غیرطبیعی از جمله بیقراری، تهوع یا بیاعتمادی نشان دهند. در مقابل، برخی دیگر حس بویایی ضعیفی دارند و از این رو سلامت و اشتهایشان آسیب میبیند، چراکه ممکن است بوی دود یا غذاهای فاسد را حس نکنند و دچار خطر شوند
جهت تماس با کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی جناب آقای دکتر صابر (کلینیک توانبخشی پایا در پاسداران ، کلینیک توانبخشی غرب تهران در سعادت آباد) باشماره 09029123536 تماس حاصل فرمایید.
هنگامیکه درمورد بو فکر میکنید ، احتمالا به بوی گل رز ، پای سیب یا سگ بدبوی خود فکر میکنید. قطعا هرچیزی و هرکسی یک بوی مخصوص به خود را دارد ، که بیشتر ما می آموزیم که چگونه از به خاطر آوردن بوها جلوگیری کنیم مگر اینکه بوی عطر خوشبو یا زننده خاصی را داشته باشند.
حساسیت بیش ازحد حسی بویایی
کودکی با فعالیت بیش ازحد سیستم پردازش حس بویایی ممکن است به صورت رگباری بوها و پاسخهای قوی از بوهایی که دیگران از آن لذت میبرند را تجربه کند ، همچنین او متوجه است اما آن را تحمل میکند ، یا ممکن است به صورت آگاهانه از آن اطلاع نداشته باشد. بوی بدن و نفس سایر افراد یا بوی ادکلنها و لوسیون هایی که به کار میبرند ممکن است برای کودکی با حساسیت بالای حسی منزجرکننده باشد. بوی یکسری از غذاهای ویژه ممکن است سبب ایجاد حالت تهوع درچنین کودکی گردد. این کودک ممکن است به بوی تجهیزات پاک کننده ، محافظتکننده های بدن و گازهای تولیدشده از فرش و مبلمان تازه بسیار حساس باشد. سوپرمارکتها ، رستورانها ، و تجمعهای روزهای تعطیل که بوی غذاها و بوهای مختلف افراد مختلفی درآن وجود دارد بسیار برای کودک آسیب زننده است. در بین تنوع مواد شوینده لباس همکلاسیها ، بوی اتاق رختکن و بوی جوراب در باشگاه ، غذاهای متنوع و درب باز سطل آشغالی که در کافه تریا قرار دارند و سینی ها را درآن خالی میکنند علاوه بر بوی مواد پاک کننده ، بوی فضاهای مدرسه میتواند بسیار ناخوش آیند باشد. داخل استخر ، باغ وحش و پمپ بنزین میتواند به جهنمی برای بینی های حساس تبدیل شود. بویایی حساس درهنگامیکه فرد دچار سردردهای میگرنی است ، فزونی مییابد.
حس بویایی پایین و جست وجو گری حسی
برخی افراد دارای حس پایین بویایی هستند . آنها نمیتوانند به راحتی بوی عطرها را حس کنند و ممکن است اشتهای آنها کاهش یابد . چراکه آنها بوهایی مثل بوی دود را حس نمیکنند ، ممکن است امنیتشان دچار مشکل شود. در موارد نادر از کاهش حس بویایی و عدم داشتن بویایی به طورکامل درک بو از بین میرود یا کاهش می یابد ، که ممکن است در آسیبهای عصب کرانیکال ، عفونتهای تنفسی، ضربه مغزی ، داروهای ویژه و دیگر شرایط به وقوع بپیوندد.
چون حس بویایی آنها بسیار ضعیف شده است ، کودکان دارای حس پایین بویایی اشیا را برای کشف بویایی و تحریک بیشتر بو میکنند. یک کودک ممکن است مداد را قبل از اینکه از آن استفاده کند ، کتابی را قبل از خواندن ، یا حیوانی را که از آن نگهداری میکند را بو بکشد. علاوه براین ، عده ایی ممکن است سایر افراد را برای بهدست آوردن حس قویتر بو بکشد . این اتفاق بیشتر در کودکانی با مشکلات شناختی یا طیف اختلالات اوتیسم دیده میشود که آنها شیوع بیشتری از حس پایین بویایی دارند.
برخی از کودکان به صورت فعال به دنبال عطرهای بسیارقوی از طریق روشهای نادرستی میپردازند. برای مثال ، یک نوجوان با ناتوانی هوشی که در خانه های حمایتی زندگی میکند ، میدود تا قوطی های آشغال را درهر زمانیکه بتواند و بشود ، بو بکشد ، اگر ازاین حرکات آنها جلوگیری نکنیم ، دور چمن میچرخد تا خود را اشباع کند. این پسر آموخته است که گاهی ویکسواپوراب را قبل از ورود به گروه پیاده روی بو بکشد. مواد روغنی ضروری باشدت بویایی کمتر ممکن است باعث شود که از طریقی درآن پیشقدم شود و خود را تحریک کند تا نیازهای بویایی غیرقابل خود را ارضا کند.
بیشحسی بویایی در کودکان
بیشحسی بویایی زمانی رخ میدهد که کودک نسبت به رایحههای معمولی حساسیت شدید نشان دهد. حتی بوی بدن دیگران، عطر یا بوی محیط مدرسه میتواند برای او ناخوشایند و تحریکگر باشد و موجب حالت تهوع و اضطراب شود این حساسیت ممکن است در مکانهای شلوغ مانند رستورانها، سوپرمارکت یا اتاق رختکن بسیار شدید شود، بهویژه اگر کودک دچار سردرد میگرنی نیز باشد که آن را تشدید میکند
پیامدها و خطرات اختلال بویایی
بازداری یا پاسخدهی غیرطبیعی به بو میتواند تأثیرات جدی بر تغذیه، ایمنی و روابط اجتماعی کودک داشته باشد. حساسیت بالا ممکن است باعث پرهیز از غذاهای خاص یا دشواری در محیطهای گروهی شود. از سوی دیگر، کمحسی بویایی خطراتی مانند عدم تشخیص دود یا گاز سمی را به همراه دارد
افت اشتها، سردرگمی، خستگی مفرط، و مشکلات تغذیهای از جمله پیامدهای شایع هستند، و این میتواند روی رشد جسمی و ذهنی کودک اثرات منفی داشته باشد.
منابع:
kidsensetherapygroup.com
sciencedirect.com
سوالات متداول:
1- چگونه کمحسی بویایی در کودک دیده میشود؟
عدم واکنش به بوهای مهم مثل دود، یا رفتارهایی مثل بو کردن اشیاء برای تحریک حس بویایی.
2- آیا این اختلال فقط در کودکان دیده میشود؟
رایجتر در کودکان است، اما بزرگسالان هم ممکن است دچار اختلال یکپارچگی حسی بویایی شوند
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفری باشید که نظر میدهد!
ارسال دیدگاه