پدیده ادراک فرآیندی است که باعث میشود انسان به مفاهیم اشیاء و روابط رویدادها پی ببرد. علاوه بر اطلاعات حسی عوامل دیگری چون تجربیات گذشته، تفکر و دانش فرد نیز میتوانند ادراک را تحت تأثیر قرار دهند. از دیدگاه زیستشناختی، ادراک از طریق پردازش در نهایت در مغز ایجاد میشود و منجر به تجارب ادراکی میگردد. کاردرمانی ادراکی کودکان بخشی از کاردمانی ذهنی است که در مرکز توانبخشی دکتر صابر انجام می شود. کاردرمانی ذهنی در منزل شامل بهبود مشکلات ادراکی، پردازش اطلاعات، حافظه و توجه و شناخت می باشد. کاردرمانی ذهنی در خانه موجب تسهیل مهارت های یادگیری می گردد. کاردرمانی ذهنی در تقویت مهارت های ذهنی کودکان و بهبود مهارت های از دست رفته در بیماران بزرگسال با آسیب مغزی مفید می باشد. مرکز تخصصی دکتر صابر در این حیطه به ارائه خدمات کاردرمانی ذهنی در منزل می پردازد.
اطلاعات حسی از طریق گیرندههای مختلف که خود تحت تأثیر محرکهای محیطی متفاوتی هستند به سیستم عصبی مرکزی (مغز و نخاع) انتقال مییابند، طی فرآیندهایی سازماندهی شده که نتیجة آن آگاهی یافتن و شناخت اشیاء، محیط، اشخاص و جهان هستی است یادگیری در کودکان اتفاق می افتد. در مرکز کاردرمانی دکتر صابر، به جز ادراک در کاردرمانی ذهنی به تقویت کارکرد های اجرایی دیگر نظیر توجه، حافظه و استدلال در کودکان پرداخته می شود تا بتواند قدرت حل مسئله و مهارت های اجتماعی را در کودکان گسترش داد.
کاردرمانی ذهنی در منزل چیست؟
کاردرمانی ذهنی در منزل موضوع مهمی است که باید به آن پرداخت. متخصصان کاردرمانی از فعالیت های روزمره مراجعین در تمام سنین حمایت می کنند، بنابراین ادغام مداخلات کاردرمانی در محیط منزل ضروری است. کاردرمانگران با کودکان در تمام سنین و توانایی های رشدی کار می کنند. در جلسات کاردرمانی، کاردرمانگران به تمام جنبه های ذهنی می پردازند و اهدافی را هدف قرار می دهند که برای حمایت از فرد و خانواده طراحی شده اند تا فرد بتواند پیشرفت کند. چه در منزل، چه در مراکز توانبخشی یا محیط های دیگر، وظایف عملکردی وجود دارد که باید انجام شود. تمام جنبه های زندگی وظیفه ای است که زمان فرد را اشغال می کند و این ها مهارت هایی هستند که یک کاردرمانگر می تواند از آن ها حمایت کند. کاردرمانی ذهنی در خانه یک پیوستار مراقبت است، و به این دلیل ارزشمند است که منزل یک محیط طبیعی برای زندگی است. این مکان برای مراقبت از خود، لباس پوشیدن، حمام کردن، توالت رفتن، غذا خوردن، و سایر فعالیت های زندگی روزمره است. کاردرمانگرانی که با کودکان کار می کنند، یا متخصصان کاردرمانی کودکان، از کودکان در وظایف روزمره ای که برای آن ها مهم است حمایت می کنند، و ممکن است شامل جنبه هایی مانند: رشد عاطفی، رشد جسمی (مهارت های حرکتی ظریف و درشت)، رشد اجتماعی، رشد شناختی باشد. کاردرمانگران از کودکان و خانواده هایی که بخشی از آن ها هستند، از طریق مداخلات مبتنی بر بازی حمایت می کنند، زیرا بازی شغل اصلی کودک است. از طریق بازی است که توسعه مهارت های زیربنایی اصلاح و توسعه می یابد تا بتوانند از وظایف عملکردی حمایت کنند. به همین ترتیب، فعالیت های روزمره که در محیط طبیعی انجام می شوند، به این حوزه های مهارتی زیربنایی نیاز دارند. متخصصان می توانند با کودک در محیط درمانی کار کنند، اما نقش اصلی متخصص کاردرمانی این است که کودک و واحد خانواده را توانمند سازد تا به تنهایی در محیط خانه خود، یا محیط طبیعی، پیشرفت کنند؛ به همین دلیل است که کاردرمانی ذهنی در خانه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. برخی از تشخیص هایی که می توان در کاردرمانی در خانه از آن ها حمایت کرد عبارت اند از: اختلال طیف اوتیسم، اختلالات پردازش حسی، تاخیر رشدی، سندرم داون و سایر اختلالات ژنتیکی، فلج مغزی و سایر تشخیص های حرکتی جسمی، چالش های هماهنگی، تاخیرهای مهارت حرکتی یا اختلالات رشدی. اما خدمات کاردرمانی به این تشخیص ها محدود نمی شود. کاردرمانی ذهنی در خانه می تواند از هر فردی که در منزل یا جامعه برای تکمیل فعالیت های روزمره مشکل دارد، حمایت کند.
تعریف ادراک در کاردرمانی ذهنی
در توانبخشی ذهنی معانی و مفاهیم مختلفی از ادراک وجود دارد، بنابراین بیان یک تعریف جامع از آن مشکل به نظر میرسد.
تعاریف:
- ادراک یعنی مجموعه فرآیندهای آگاهی یافتن از اطلاعات حسی و تفسیر آنها.
- ادراک عبارت است از پردازش و معنا بخشیدن به اطلاعات حسی ناشی از گیرندههای حسی.
- ادراک به معنای شناخت اطلاعات حسی است یا فرآیندی که از طریق آن بدون اینکه به اطلاعات حسی نیاز باشد مغز به عمل شناختی و مفهومسازی میپردازد.
انواع اطلاعات حسی
پیامهای حسی مختلف که از راه گیرندههای حسی به سیستم عصبی مرکزی انتقال مییابند شامل
- اطلاعات بینایی که نقش بسیار مهمی در ادراک و شناخت دارند
- اطلاعات شنوایی
- اطلاعات لمسی، حرارتی و درد
- اطلاعات حس عمقی از عضلات، مفاصل، فاشیا و رباطها
- اطلاعات حس تعادل از گوش داخلی اطلاعات چشایی و بویایی
نظریههای ادراکی در کاردرمانی ذهنی
در کاردرمانی دو نظریه برای توضیح و تبیین ادراک مطرح است
- نظریههای صعودی
- نظریههای نزولی
نظریههای صعودی ادراک در کاردرمانی ادراکی کودک
در نظریههای صعودی ادراک، شروع آن از پایین بوده و این نظریهها به اطلاعات حسی خام اهمیت میدهند. سپس فرآیندهای عالی ذهن منجر به شناخت و بازشناسی یا تعیین چیستی اشیاء و امور محیطی میگردند. بنابراین دیدگاه صعودی ادراک یا ادراک مستقیم رویکردی محرکمحور بوده که ادراک را وابسته به درون دادههای حسی میداند.
نظریههای نزولی ادراک در کاردرمانی ذهنی
نظریههای نزولی ادراک از بالا شروع میشوند که ادراک را ناشی از دانش فرد، تجربههای گذشته، انتظارات و توجه میدانند. دیدگاه نزولی یا ادراک هوشمند رویردی است که ادراک را تنها ناشی از اطلاعات حسی خام نمیداند بلکه به فرآیندهای عالی چون دانش، اطلاعات قبلی و یادگیری نیز اهمیت میدهند.
به نظر میرسد که هرکدام از این رویکردها به بخشی از واقعیت در ارتباط با ادراک اشاره میکنند. بنابراین فرآیندهای صعودی و نزولی در تعامل با یکدیگر بوده و مکمل هم هستند.
کاردرمانی ادراکی در کودکان
برخی از عواملی که در ادراک مؤثر هستند عبارتاند از:
- میزان هوشیاری
- توجه
- سن
- جنسیت
- انگیزش
- وضعیت هیجانی
- نگرشها، باورها و انتظارات
- موضوع مورد ادراک
- حافظه
- زبان
- زنتیک
- محرومیت حسی
- دانش فرد
- تفکر
- تجربههای گذشته
- بیماریهای مزمن، درد و…
- تنبیه و پاداش و اثرات آن
- نوع تربیت در محیط خانواده و اجتماع
- عوامل فرهنگی
- شناخت اجتماعی
- آمادگیهای ذهنی
- حساسیت گیرندههای حسی و مسیرهای عصبی
- فرد ادراککننده، ویژگیهای شخصیتی و علایق شخصی
اختلالات ادراکی چه هستند؟
اختلال ادراکی عبارت است از اشکال در معنا، تشخیص و مفهوم اطلاعات حسی ناشی از محرکات حسی. اختلال ادراک حسی ممکن است بدون محرک حسی خارجی نیز رخ دهد که به آن توهم گفته میشود. به عنوان مثال، توهم شنوایی در بیمارانی که دچار اسکیزوفرنی میگردند شایع است.
انواع اختلالات ادراکی
بهطورکلی برخی از موارد اختلالات ادراکی عبارتاند از:
- خطای حسی
- ادراکپریشی
- توهم
- اندام فانتوم
خطای حسی
به تفسیر نادرست محرکهای حسی واقعی خارجی، خطای حسی گفته میشود.
انواع خطای حسی
دو نوع خطای حسی وجود دارد:
- خطای حسی در افراد طبیعی (به عنوان مثال در زمان تماشای فیلم سینما)
- خطای حسی در بیماران روانی (مانند خطای حسی عاطفی)
خطای حسی در افراد طبیعی
به هنگام تماشای فیلم سینما، تصاویر با سرعت زیادی جانشین یکدیگر میشوند و باعث ایجاد حس حرکت اشخاص فیلم در بیننده میگردند. به این پدیده یا حرکت ظاهری که توسط ورتهایمر مطرح شد پدیدة فای یا ادراک حرکت در غیاب حرکت واقعی گفته میشود.
نمونة دیگر خطای حسی که در افراد سالم دیده میشود خطای مولر – لایر است. در خطای حسی مولر – لایر، دو پارهخط با طول یکسان به گونهای به نظر میرسند که طول یکی از دیگری بیشتر است.
خطای حسی در بیماران
سه نوع خطای حسی اصلی که در بیماران روانی مشاهده میشود شامل موارد زیر است:
- خطای حسی عاطفی که تحت تأثیر هیجان و ترس ایجاد میشود. در این حالت فرد ممکن است بعضی از تصاویر محیط را به گونهای غیرطبیعی درک کند.
- خطای حسی تصویری که به جای تصویر واقعی یک تصویر خیالی نمایان میشود.
- خطای حسی کلامی که با درک نادرست و اشتباهی بیمار از کلام دیگران مشخص میگردد.
ادراکپریشی
ادراکپریشی یا آگنوزیا عبارت است از ناتوانی در درک تأثرات حسی که اشیاء، صداها، اشخاص و… از طریق آن شناخته میشوند. در ادراک پریشی یک اختلال در تشخیص و بازشناسی اطلاعات حسی که به سیستم عصبی مرکزی انتقال مییابند وجود دارد. بنابراین این افراد در دریافت و انتقال اطلاعات حسی مشکل ندارند. معمولاً ادراکپریشی ناشی از ضایعات مغزی در نیمکرههای مخ بوده که اغلب باعث آسیب در نواحی گیجگاهی (تمپورال) و آهیانهای (پاریتال) میگردند.
کاردرمانی ذهنی در منزل و مشکلات ادراکی
ادراکپریشی منجر به اختلال در تفسیر و بازشناسی اطلاعات حسی مختلف همانند اطلاعات بینایی، شنوایی، لامسه و… میگردد.
بهطورکلی سه نوع اصلی ادراکپریشی وجود دارد:
- ادراکپریشی دیداری
- ادراکپریشی شنیداری
- ادراکپریشی لمسی یا حسی – بدنی
از میان انواع ادراکپریشی که در بالا اشاره گردید ادراکپریشی دیداری نسبت به بقیه شایعتر است.
مواردی از ادراکپریشی
- ادراکپریشی چهرهای: ناتوانی د شناخت یا بازشناسی چهرههای انسان
- ادراکپریشی همزمان: ناتوانی در دیدن بیش از یک شیء در هر زمان در میدان دید
- ادراکپریشی فضایی: اختلال در بازشناسی مسیرهای روزمره
- ادراکپریشی دریافتی: ناتوانی در تمایز اشکال از طریق بینایی و اختلال در کپی کردن آنها. در این نوع از ادراک پریشی اختلال در یکپارچهسازی قسمتهای یک تصویر به صورت یک کل قابل فهم وجود دارد.
- کورنگی: اختلال دید رنگ یا نقص در درک رنگ
- الکسیای خالص یا الکسیای آگنوزیک: اختلال در خواندن بدون اشکال در بیان و درک کلمات. در این موارد معمولاً افراد قادر به نوشتن هستند.
- ادراکپریشی ارتباطی یا تداعی: عبارت است از ناتوانی در یادآوری یا بازشناسی اطلاعات یک شیء به طریق دیداری با حفظ توانایی یادآوری همان شیء در صورت لمس. در این نوع از ادراکپریشی، فرد قادر به کپی کردن تصاویر است.
- ادراکپریشی حرکتی: این نوع از ادراکپریشی به معنای ناتوانی در درک حرکت است. اختلالات خالص ادراک حرکت بسیار نادر است.
- ادراکپریشی آوایی: ناتوانی شخص در بازشناسی صداهای مشخص یا آشنا. این افراد کلمات در حال صحبت را درک میکنند و همچنین صداهای محیطی یا صداهای ایجاد شده توسط اشیاء را تشخیص میدهند.
- آستریوگنوزیس: اختلال در بازشناسی اشیاء از طریق لمس بدون دیدن یا ناتوانی در تعیین هویت شیء به هنگام لمس آن.
- ادراکپریشی بدنی: ناتوانی در تشخیص قسمت یا بخشهایی از بدن خود، جهت بدن یا عدم توانایی در درک ارتباط قسمتهای مختلف بدن.
- ادراکپریشی کلامی شنیداری یا کری واژگانی خالص: عبارت است از ناتوانی در تکرار و درک کلمات شنیده شده. کری واژگانی خالص از آفازی متفاوت است. این افراد قادر به نوشتن و خواندن بوده و توانایی تشخیص صداها در آنها حفظ میشود.
توهم
توهم عبارت است از ادراک حسی بدون اینکه محرک خارجی واقعی وجود داشته باشد
برخی از موارد توهم شامل:
- توهم شنوایی
- توهم بینایی
- توهم لمسی
- توهم قبل از خواب
- توهم بویایی
- توهم چشایی
- توهم لیلیپوتی یا کوچک دیدن شیء توهمی
تمرینات کاردرمانی ذهنی در منزل
تمرینات کاردرمانی ذهنی در منزل میتوانند نقش مهمی در بهبود تمرکز، حافظه، برنامهریزی ذهنی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره داشته باشند. اجرای تمرینات کاردرمانی ذهنی در خانه هم ساده است و هم میتواند بخشی از یک روتین روزانه مفید باشد.
برای شروع، بهتر است فعالیتهای سبک و قابل انجام انتخاب شوند؛ مثل تمرینات تقویت حافظه که شامل به خاطر سپردن فهرستهای کوتاه، مرور کلمات جدید یا یادآوری اتفاقات روز است. بازیهای فکری مانند پازل، سودوکو، جدول و بازیهای کارت نیز میتوانند مغز را درگیر کرده و قدرت تحلیل و حل مسئله را افزایش دهند.
تمرینات توجه و تمرکز بخش دیگری از تمرینات کاردرمانی ذهنی در منزل هستند؛ برای مثال میتوان از فعالیتهایی استفاده کرد که نیاز به دقت و دنبال کردن مراحل دارند، مانند آشپزی با دستورالعمل، مرتبسازی اشیا بر اساس رنگ یا اندازه، یا یافتن تفاوتها در تصاویر. علاوه بر این، فعالیتهای روزمره مانند مدیریت زمان، برنامهریزی کارهای شخصی یا دستهبندی هزینهها هم به تقویت مهارتهای اجرایی کمک میکنند.
برای اثرگذاری بیشتر، بهتر است محیط خانه آرام، بدون عوامل مزاحم و همراه با انگیزه و تشویق باشد. انجام این تمرینات بهصورت منظم و با مدت زمان کوتاه اما پیوسته، میتواند ذهن را فعال نگه دارد و به تدریج اعتمادبهنفس فرد را در انجام کارهای روزانه افزایش دهد. هدف اصلی تمرینات کاردرمانی ذهنی در منزل، ارتقای کیفیت زندگی و ایجاد احساس توانمندی در انجام فعالیتهاست؛ بنابراین بهتر است تمرینها متناسب با توان فرد انتخاب شوند و بهصورت لذتبخش و بدون فشار پیش بروند.
اهمیت گفتاردرمانی کاردرمانی ذهنی در منزل
اهمیت گفتاردرمانی کاردرمانی ذهنی در منزل در سالهای اخیر بهطور چشمگیری افزایش یافته است، زیرا بسیاری از افراد در فضای خانه احساس امنیت، آرامش و انگیزه بیشتری برای ادامه درمان دارند. زمانی که گفتاردرمانی کاردرمانی ذهنی در منزل انجام میشود، روند بهبود به دلیل تداوم تمرینها و حمایت مستقیم خانواده سریعتر پیش میرود. این روش بهویژه برای کودکان، سالمندان و افرادی که با مشکلات گفتاری یا شناختی مواجه هستند بسیار مؤثر است.
یکی از مزایای اصلی گفتاردرمانی کاردرمانی ذهنی در منزل، امکان انجام تمرینها در یک محیط آشناست؛ محیطی که اضطراب را کاهش میدهد و همکاری فرد را بیشتر میکند. در این شرایط، والدین یا مراقبان میتوانند در طول روز تمرینات گفتاری و شناختی را تکرار کنند؛ امری که باعث تثبیت بهتر مهارتها میشود. همچنین امکان ادغام تمرینها با فعالیتهای روزمره وجود دارد؛ مثلاً تقویت گفتار هنگام بازی کردن یا تمرینات توجه و حافظه هنگام آشپزی، مرتبسازی اشیا یا برنامهریزی کارهای روزانه.
نکته مهم دیگر در گفتاردرمانی کاردرمانی ذهنی در منزل، قابلیت شخصیسازی تمرینهاست. درمانگر با شناخت شرایط واقعی زندگی فرد، برنامهای دقیق و مناسب طراحی میکند که هم قابل اجرا باشد و هم با اهداف درمانی هماهنگ. علاوه بر این، درمان در منزل باعث صرفهجویی در زمان و هزینه میشود و نیاز به رفتوآمدهای متعدد را کاهش میدهد.
در مجموع، گفتاردرمانی کاردرمانی ذهنی در منزل روشی مؤثر برای افزایش استقلال، بهبود کیفیت زندگی و تقویت مهارتهای گفتاری و شناختی است. این شیوه با ایجاد تداوم درمان، کاهش استرس و مشارکت فعال خانواده، یکی از بهترین راهکارها برای دستیابی به نتایج پایدار و قابل توجه در روند توانبخشی محسوب میشود.
منابع:
سوالات متداول:
1.کاردرمانی ذهنی در منزل چکار می کند؟
کاردرمانی در منزل در حیطه ذهنی در جهت تقویت مهارت های ذهنی کودکان و بهبود و بازیابی توانایی های ذهنی بیماران بزرگسال با آسیب مغزی فعالیت می نماید.
2. آیا کاردرمانی ذهنی باید توسط متخصص انجام شود؟
بله متخصصین کاردرمانی با ارزیابی دقیق بیمار و تشخیص سطح توانایی های ذهنی او بهترین تمرینات توانبخشی ذهنی را برای هر بیمار ارائه می کنند تا در کوتاه ترین زمان به بیشترین توانایی ذهنی خود دست یابد.
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفری باشید که نظر میدهد!
ارسال دیدگاه