رشد کودک پیش از تولد به سه بخش تقسیم می شود: دوره نوجنینی (از زمان لقاح تا لانه گزینی که حدودا 14 روز است)، دوره نوجنینی (از هفته دوم تا هفته هشتم بعد از لقاح) و دوره رویانی (از هفته هشتم تا پایان بارداری). رشد کودک پیش از تولد در انسان از زمان لقاح آغاز شده و انسان زندگی خود را با نفوذ اسپرم ها به دیواره تخمک ایجاد می شود. از این مرحله است که رشد کودک پیش از تولد تا پایان دوران بارداری به سه مرحله کلی که نام بردیم، تقسیم می شود که هر کدام از این مراحل، تعدادی مراحل جزئی را شامل می شود. رشد کودک پیش از تولد زمان تغییراتی است که زمینه ساز پیشرفت روان شناختی در آینده کودک است. آسیب هایی که هنگام رشد جنین و پیش از تولد کودک به مغز وارد می شود، موجب بروز عقب ماندگی های ذهنی و بعضی بیماری ها و اختلالات دیگر می شود. کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی دکتر صابر، بهترین کلینیک کاردرمانی در شهرک غرب و پاسداران و همچنین بهترین کلینیک گفتاردرمانی، با انجام خدمات کاردرمانی و گفتاردرمانی به کودکان مبتلا به اختلالات رشدی که در دوران رشد کودک پیش از تولد اتفاق می افتد، رضایت همیشگی مراجعان را به خود جلب می کند.
دوره های رشد کودک پیش از تولد
رشد پیش از تولد در سه دوره صورت می پذیرد:
1- دوره نوجنینی (Germinal): از زمان لقاح تا لانه گزینی و حدود ۱۴ روز طول می کشد.
2- دوره رویانی (Embryonic): از هفته سوم تا هشتم پس از لقاح.
3- دوره جنینی (Fetal): از هفته نهم تا زمان تولد.
رشد کودک پیش از تولد فرآیندی است که بین لقاح و تولد اتفاق می افتد و پایه و اساس رشد بعدی و تکامل روان شناختی را بنا می نهد. این دوره به سه مرحله کلیدی تقسیم می شود: مراحل ژرمینال (هفته های 0-2)، مرحله رویانی (هفته های 3-8)، و مرحله جنینی (از 9 هفته تا تولد).
-مرحله ژرمینال: تقسیم سلول ها و لانه گزینی بلاستوسیست. مرحله ژرمینال کوتاه ترین مرحله رشد جنین است. این مرحله در زمان لقاح آغاز می شود، زمانی که اسپرم و تخمک در لوله فالوپ شما به هم می پیوندند. اسپرم تخمک را بارور میک ند و یک زیگوت ایجاد می کند. زیگوت سفر خود را به سمت رحم شما در طول حدود یک هفته آغاز می کند. در طول این سفر، زیگوت بارها تقسیم می شود و در نهایت دو ساختار جداگانه ایجاد می کند. یک ساختار در نهایت به جنین (و بعداً، رویان) تبدیل می شود و دیگری به جفت تبدیل می شود. تقسیم سلولی با سرعت زیادی ادامه می یابد. در نهایت، زیگوت به بلاستوسیست تبدیل می شود. بلاستوسیست به رحم شما می رسد و در پوشش داخلی رحم شما کاشته می شود. اگر کاشت موفقیت آمیز باشد، بدن شما بلافاصله شروع به تولید هورمون هایی برای حمایت از بارداری می کند. این همچنین پریود شما را متوقف می کند.
-مرحله رویانی: رشد مداوم اندام ها و تکامل فیزیکی در آماده سازی برای تولد. مرحله رویانی از حدود هفته سوم بارداری تا پایان هفته هشتم بارداری طول می کشد. بلاستوسیست شروع به گرفتن ویژگی های متمایز انسانی می کند. ساختارها و اندام هایی مانند لوله عصبی (که بعداً مغز و نخاع می شود)، سر، چشم ها، دهان و اندام ها شکل می گیرند. سلول هایی که قلب جنین را تشکیل می دهند، حدود پنج تا شش هفته شروع به تجمع می کنند و می توانند ضربان داشته باشند. جوانه هایی که به بازوها و پاها تبدیل می شوند نیز حدود هفته ششم شکل می گیرند. تا پایان هفته هشتم، بیشتر اندام ها و سیستم های جنین شکل می گیرند. برای بسیاری از افراد، این نقطه ای در بارداری است که تهوع صبحگاهی شروع می شود.
-مرحله جنینی: رشد لوله عصبی و اندام ها. مرحله رویانی رشد حدود هفته نهم شروع می شود و تا زمان تولد ادامه دارد. این زمانی است که جنین رسماً به رویان تبدیل می شود. رویان جنسیت خود را حدود نه هفته بارداری دریافت می کند، اگرچه ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی شما هنوز نمی تواند آن را در سونوگرافی تشخیص دهد. اندام های اصلی و سیستم های بدن رویان به رشد و بلوغ ادامه می دهند. چیزهایی مانند ناخن ها، مژه ها و مو نیز رشد می کنند. رویان قادر به حرکت اندام های خود است، اگرچه ممکن است تا 20 هفته بارداری آن را احساس نکنید. بیشتر رشد – هم در وزن و هم در طول – در مرحله رویانی اتفاق می افتد.
دوره نوجنینی
تخمک بارور شده توسط اسپرم که اکنون سلول تخم نامیده می شود، به کمک مژک ها در طول لوله فالوپ پیش می رود. حدود ۳۰ ساعت پس از باروری، فرایند تقسیم سلولی آغاز می شود. یک سلول به دو سلول، ۲ به ۴، ۴ به ۸ و به همین ترتیب تقسیم ادامه می یابد تا مجموعه این سلولها (۱۶ تایی) توده مورولا (واژهی لاتین به معنی توت) را تشکیل دهند. هر بار که سلولها تقسیم می شوند، کوچکتر شده تا عبور کل توده را که اکنون بلاستولا نامیده می شود، از لوله فلوپ امکان پذیر نمایند. نتیجه این تقسیمات سلولی مکرر، رانده شدن توده سلول های داخلی به یک قطب بلاستولا و تشکیل یک بخش درونی توخالی حاوی مایع است. در این حالت بلاستولا (که اکنون بلاستوسیت نامیده می شود) دارای یک توده سلولی داخلی یا امبریوپلاست است که بعداً بافت های جنینی را ساخته و یک دیواره خارجی یا تروفوبلاسم می باشد که بعداً جفت را خواهد ساخت. ۳ تا ۴ روز پس از بارور شدن، بلاستولای تازه تشکیل شده وارد رحم می شود و برای ۳ تا ۴ روز دیگر در آن شناور می ماند تا بلاستوسیت طی فرایند لانه گزینی چسبیدن به لایه داخلی رحم را آغاز کند. فرایند لانه گزینی ظرف ۱۰ روز از زمان ورود بلاستولا به داخل رحم کامل می شود.
دوره رویانی
بیشتر اعضای اصلی بدن در طی این دوره تشکیل می شوند، از این رو این دوره از زندگی را تحت عنوان دوره عضو سازی (period of organogenesis) می نامند. در این دوره ممکن است بیشترین نقایص ساختمانی نیز ایجاد شود، زیرا ممکن است مادر در این دوره بحرانی متوجه بارداری خود نبوده و به دلیل عدم وجود مراقبت های لازم، جنین آسیب پذیر (خصوصا در هفته های سوم و چهارم) در معرض آسیب قرار بگیرد. همانطور که قبلاً اشاره شد، بلاستوسیت از طریق تروفوبلاست (لایه خارجی بلاستوسیت) ظرف ۱۴ روز اول پس از لقاح در دیواره رحم لانه می گزیند.برای درک بهتر اینکه دوره رویانی چیست، باید گفت این دوره از پایان هفته دوم آغاز می شود رویان از امبریوبلاست (لایه سلول داخلی بلاستوسیت) بوجود میآید. این بخش خود به سه لایه ی دیگر به نام های اکتودرم (لایه ی خارجی)، مزودرم (لایه ی میانی) و اندودرم (لایه ی داخلی) تقسیم می شود (در واقع مشخصترین واقعه هفته سوم گاسترولاسیون است که لایه های زایا در رویان تشکیل می شوند). در روز هجدهم، اندازه رویان حدود 0625/0 اینچ است. در این مرحله رویان انسان بسیار شبیه رویان سایر جانوران مهره دار است. پس از این مرحله از هر یک از لایه ها به ترتیب دستگاه های اصلی بدن شروع به تشکیل و تمایز می کنند:
لایه ی اکتودرم بافت هایی را می سازد که با محیط خارج در ارتباط خواهند بود. دستگاه های عصبی مرکزی و محیطی؛ اپیتلیوم حسی گوش، بینی و چشم؛ بخش خارجی پوست، مو و ناخن؛ غدد هیپوفیز، پستانی و عرق؛ و مینای دندان از این لایه ساخته می شوند.
از لایه ی مزودرم دستگاه اسکلتی (عضلات، استخوان ها و غضروف ها) خون و سیستم عروقی، دستگاه دفع مواد زائد، بخش داخلی پوست، و سیستم اوروژنیتال تشکیل خواهد شد.
لایه ی اندودرم نیز دستگاه گوارش، تنفس و اندام های داخلی دیگر (مانند پوشش اپی تریال اندام های داخلی) را میسازد.
دوره جنینی
وجه مشخصه ی این دوره، رشد سریع (قد و وزن) و تکامل ارگان های تشکیل شده در مرحله قبل می باشد. در پایان دوره رویانی نخستین ساختار های استخوانی، اندام ها و انگشتان مجزا که وجه تمایز انسانی است، در جنین به وجود می آید؛ عروق اصلی خونی تشکیل می شوند، و شکل گیری اندام های داخلی پیشرفت می کند. در پایان سه ماهه ی اول بارداری، جنین حدود ۳ اینچ طول دارد و اکثر اندام های اصلی وجود دارند، سر بزرگ و صورت جنین به خوبی شکل گرفته و ضربان قلب توسط گوشی قابل شنیدن است. از چشم گیر ترین تغییرات دوره جنینی، کاهش رشد سر نسبت به سایر قسمت های بدن است؛ بنابراین با گذشت زمان رشد بدن سرعت می یابد اما رشد سر کندتر می شود. در طول ماه سوم صورت جنین بیشتر شبیه انسان می شود و چشم ها و گوش ها نزدیک محل واقعی خود قرار می گیرند. در انتهای ماه سوم، در جنین های سقط شده، می توان رفلکس های عصبی را به وجود آورد که این امر فعالیت عضلانی در آن ها را نشان می دهد. در پایان ماه چهارم در طول ماه پنجم مادر معمولا حرکات جنین را احساس می کند. پوست جنین از کرک های ظریفی پوشیده شده است که معمولاً پیش از تولد می ریزند. در پایان ماه پنجم جنین حدود ۱۲ اینچ طول دارد، می خوابد، بیدار می شود، می مکد و جای خود را تغییر می دهد. در پایان ماه ششم چشم ها، پلک ها و مژه ها شکل می گیرند. چشم ها به نور حساس شده، صدا های خارج رحم را می شنود و به ارتعاش و تحریک صوتی پاسخ می دهد. جنین نارسی که در ماه ششم متولد می شود به سختی می تواند به زندگی خود ادامه دهد زیرا، برخلاف سایر دستگاه های بدن، تمایز سیستم اعصاب مرکزی و دستگاه تنفسی به اندازه کافی نیست و هماهنگی لازم بین این دو دستگاه وجود ندارد. در طول سه ماهه سوم سر و بدن جنین متناسب تر و لایه های چربی زیر پوست تشکیل می شود. در پایان ماه هشتم جنین حدود ۱۸ اینچ طول دارد. در پایان ماه نهم ناخن ها در انتهای انگشتان دست و پا می رویند، پوست صاف تر شده و با ماده مومی شکل به نام ورنیکس کازئوز پوشیده می شود. اکنون جنین آماده تولد است.
منابع:
verywellmind.com
my.clevelandclinic.org
سوالات متداول:
1- در دوران رویانی (هفتههای ۳ تا ۸) چه تحولات مهمی رخ میدهد؟
در این مرحله بنیاد ساخت اعضای حیاتی شکل میگیرد: قلب شروع به تپیدن میکند، مغز و نخاع ساخته میشوند، جوانههای اندامها، چشمها، گوشها و سیستم گوارشی رشد اولیه خود را آغاز میکنند. این دوره حساسترین مرحله برای آسیبهای محیطی و سقط جنین است
2- چه عوامل پیش از تولد میتوانند بر رشد جنین تأثیر منفی بگذارند؟
بیماریهای مادر مانند سرخجه، آبلهمرغان، مسمومیت حاملگی، دیابت یا پرهاکلامپسی، مصرف داروها، سن والدین، تغذیه نامناسب، تنش روانی شدید یا ضربه جسمانی میتوانند زمینهساز ناهنجاریهای رشدی و حتی تولد نوزاد با نقص جسمی یا ذهنی باشند
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفری باشید که نظر میدهد!
ارسال دیدگاه