دیر راه رفتن کودکان

اختلال هماهنگی رشدی یکی از علت دیر راه رفتن کودکان یا تاخیر در راه افتادن در کودکان به حساب می آید. در واقع علت تاخیر در راه رفتادن کودک ناشی از عدم رشد مناسب  و عدم کارایی فیزیولوژیک مناسب بسیاری از قسمت های مغز است. همیشه برای والدین این سوال مطرح می شود که دیر راه افتادن کودک نشانه چیست؟ علل مختلفی برای دیر راه رفتن نوزاد وجود دارد ولی نکته مهم درمان دیر راه رفتن کودکان می باشد. درمان به موقع و تخصصی تاخیر در راه رفتن کودک از ایجاد مشکلات اسکلتی و عضلانی در آنان جلوگیری می کند. کلینیک کاردرمانی جسمی دکتر صابر در زمینه بهبود تاخیر حرکتی و درمان تاخیر راه افتادن کودکان با در اختیار داشتن تجهیزات روز دنیا و کاردرمانان مجرب جزو مراکز کاردرمانی کودکان شناخته شده در تهران می باشد.

سن راه افتادن کودک: چه زمانی باید نگران شد؟

والدین همیشه می‌خواهند بدانند فرزندشان در چه سنی باید راه بیفتد و چه تأخیری طبیعی است. معمولاً اکثر کودکان بین 11 تا 18 ماهگی قادر به ایستادن و برداشتن اولین گام‌های مستقل خود هستند. با این حال، برخی کودکان ممکن است کمی دیرتر راه بیفتند و این تاخیر همیشه به معنی مشکل جدی نیست.

اگر کودک شما بعد از 18 ماهگی هنوز قادر به راه رفتن مستقل نیست، یا الگوی حرکتی او غیرعادی و ناهماهنگ به نظر می‌رسد، بهتر است برای ارزیابی به متخصص مراجعه کنید.

با ارزیابی دقیق و درمان به موقع، می‌توان از بروز مشکلات ثانویه مانند ناراحتی‌های اسکلتی، ضعف عضلات یا تأخیر در سایر مهارت‌های حرکتی پیشگیری کرد. همچنین، برنامه‌های کاردرمانی راه رفتن کودک و فعالیت‌های هدفمند می‌توانند به کودک کمک کنند تا مهارت‌های حرکتی و تعادلی خود را تقویت کرده و با اعتماد به نفس راه رفتن را آغاز کند.

درمان دیر راه رفتن کودکان

این که احساس کنید فرزند تان در زمینه راه رفتن به نقاط عطف رشدی خود نمی ‌رسد، برای هر پدر و مادری نگران‌ کننده است – و بسیاری را به این فکر می ‌اندازد که آیا ممکن است مشکلات زمینه‌ ای وجود داشته باشد که نیاز به رسیدگی، نظارت یا درمان داشته باشد. اگر نگران راه رفتن فرزندتان هستید – چه تأخیر در راه رفتن باشد، چه راه رفتن غیرعادی یا ناشیانه به نظر برسد، متخصصان ما اینجا هستند تا کمک کنند. به طور کلی، تمایل داریم که اکثر کودکان بین 11 تا 18 ماهگی به راه رفتن دست یابند. اگر فرزند شما از 18 ماهگی راه نمی ‌رود، و به خصوص اگر متوجه تأخیر در سایر نقاط عطف رشد فیزیکی شدید، توصیه می ‌کنیم برای ارزیابی با تیم ما مراجعه کنید تا مشکلات خاصی مانند مشکلات عصبی، مشکلات هم‌ ترازی در اندام‌ های تحتانی، و مشکلات قدرت یا انعطاف ‌پذیری عضلات را رد کنیم. علت دیر راه رفتن کودک می ‌تواند بسیار متفاوت باشد – و در برخی موارد، ممکن است صرفاً این باشد که مهارت ‌های حرکتی کودک به طور طبیعی کمی دیرتر بالغ می ‌شوند و همچنان الگوی رشدی نسبتاً طبیعی را دنبال می ‌کنند. برخی از کودکان ممکن است تمایلی به راه رفتن نداشته باشند، احساس اعتماد به نفس برای انجام این کار را نداشته باشند، یا اگر به حمل شدن عادت کرده ‌اند، نیازی به راه رفتن احساس نکنند. بزرگ ترین خطر عدم ارزیابی تأخیر در راه رفتن، از دست دادن هرگونه مشکل زمینه‌ ای مانند هیپوتونی است. مشکلات یادگیری و سایر مسائلی که می ‌توانند از طریق کاردرمانی درمان شوند، و بنابراین درمان آن ها به تأخیر می ‌افتد. اگر درمان می ‌تواند کمک کند اما به تأخیر بیفتد، می‌ تواند منجر به تأخیرهای بیشتری شود تا زمانی که زودتر به آن رسیدگی می ‌شد، به خصوص در سال‌ هایی که کودکان دوست دارند اجتماعی باشند و در پارک ‌ها و با دوستان شان بدوند، بالا بروند و کاوش کنند. اگر نگران هستید یا احساس درونی دارید که چیزی درست نیست – فرزند تان را ارزیابی کنید. به عنوان والدین، تأیید یک متخصص کاردرمانی که هیچ چیز جدی در کار نیست – یا اگر چیزی تشخیص داده شد، بتوانید به سرعت و زود اقدام کنید، می ‌تواند تسکین بزرگی باشد. سطح درمان یا کاردرمانی تا حد زیادی به علت دیر راه رفتن کودک شما بستگی دارد. اگر آن ها هنوز به سایر نقاط عطف رشدی می ‌رسند و در غیر این صورت سالم هستند اما علاقه کمی به راه رفتن نشان می‌ دهند، ممکن است مراجعه به یک متخصص کاردرمانی توصیه شود تا مطمئن شوید.

علت دیر در راه افتادن کودک

کودکان با تاخیر در راه رفتن علیرغم اینکه در مهارتهای حرکتی مشکل دارند در عملکردهای اجرایی (مهارت حرکتی به همراه شناخت)نیز دچار مشکل می باشند بدین معنی که این کودکان قادر به انجام چند رفتار حرکتی پشت سر هم که احتیاج به شناخت و تفکر کردن و هوشیاری (از هر لحاظ به عنوان نمونه زمانبندی) دارد و منجر به یک عملکرد اجرایی می‌شود،مشکل دارند. در واقع عملکرد اجرایی فراتر از یک دستور ساده بوده و دستوری است که احتیاج به رفتار حرکتی به همراه شناخت و هوشیاری (تفکر کردن) دارد. نقص در عملکرد اجرایی در برخی منابع به عنوان یک اختلال جداگانه بررسی می شود و در اکثر منابع به عنوان اختلال هماهنگی رشدی در نظر گرفته می‌شود و برخی پیشنهاد می‌کنند به عنوان یک زیر گروه از اختلال هماهنگی رشدی در نظر گرفته شود.

سرعت عمل و زمان عکس العمل در کودکان با تاخیر در راه رفتن

سرعت عمل و سرعت پاسخ به محرکات گوناگون حسی (بینایی و فضایی،شنوایی،لمسی) در کودکان با اختلال هماهنگی رشدی نسبت به کودکان عادی کاهش یافته است. این کودکان نسبت به این محرکات حسی بسیار دیر تر پاسخ می‌دهند به نحوی که در برخی موارد به علت کندی عکس العمل زمان پاسخ را از دست می‌دهند، واکنش ها نسبت به نوع تحریک حسی متفاوت است،کودکان با تاخیر در راه رفتن به محرک های بینایی دیرتر و با سرعت پایین تری نسبت به کودکان عادی پاسخ می‌دهند. سرعت تشخیص هدف و سرعت انتقال شناخت به حرکت در کودکان با تاخیر در راه افتادن به کندی صورت می گیرد.

سرعت کودکانی که دیر راه می افتند در انجام فعالیت هایی که احتیاج به انتقال بین دو نیمکره مغز دارند،بسیار پایین می باشد به عنوان مثال ضربه زدن به توپ یا پدال،از پای راست به پای چپ با سرعت کمتری در این کودکان صورت می‌گیرد در کل در انجام حرکات و فعالیت ها با دو نیمه بدن به صورت متناوب مشکل دارند.

به نظر می رسد سرعت پایین کودکان در عکس العمل و انجام فعالیت ناشی از نقص در شبکه توجه شکمی در مغز و مکانیسم کنترل مهاری (مکانیسمی که موجب توقف یک حرکت و انجام یک حرکت دیگر در اندام میشود) باشد. انجام مداخلات تمرینی کاردرمانی جسمی در بهبود علائم بالا مفید است.

اختلال در زمان‌بندی انطباق در کودکانی که تاخیر در راه رفتن

دریافت به موقع و دقیق محرک و پاسخ مناسب حرکتی در زمان مناسب را زمان بندی انطباق یا توانایی رهگیری می گویند،کودکان با تاخیر در راه رفتن در زمان بندی انطباق یا رهگیری اشیا هنگام استفاده از اشیا و ابزار مشکل دارند این ضعف باعث می شود این کودکان در فعالیتهای نظیر گرفتن یا ضربه زدن به توپ بیس بال مشکل داشته باشند.

کاردرمانی کودکان برای راه رفتن

کاردرمانی نقش کلیدی در کمک به کودکانی دارد که در راه رفتن تأخیر دارند یا مشکلات هماهنگی حرکتی و تعادل تجربه می‌کنند. هدف کاردرمانی، تقویت عضلات، بهبود تعادل و افزایش توانایی اجرای حرکات هماهنگ و زمان‌بندی شده است.

در جلسات کاردرمانی، کودکان با فعالیت‌های هدفمند و بازی‌محور آموزش می‌بینند تا توانایی‌های حرکتی خود را گام به گام تقویت کنند. تمرین‌هایی مانند راه رفتن روی سطوح مختلف، تمرین با توپ، تمرینات تعادلی و فعالیت‌های دو نیمه‌ای بدن به کودک کمک می‌کنند تا کنترل حرکتی و هماهنگی بین اندام‌های مختلف را بهبود دهند.

کاردرمانی همچنین به کودک کمک می‌کند تا وضعیت قامتی (پوسچر) خود را بهتر حفظ کرده و مهارت‌های پوسچرال را تقویت کند. استفاده از فیدبک‌های بینایی و حسی-لمسی در حین تمرین‌ها، به کودک امکان می‌دهد حرکات خود را اصلاح کرده و اعتماد به نفس بیشتری برای حرکت مستقل پیدا کند.

با مداخلات منظم کاردرمانی برای راه رفتن کودک ، بسیاری از این کودکان توانایی انجام فعالیت‌های روزمره و بازی‌های حرکتی را به دست می‌آورند و روند رشد حرکتی آن‌ها به سمت الگوی طبیعی پیش می‌رود.

کاردرمانی جسمی و وضعیت قامتی (پوسچر) بدن

این افراد در حفظ یا ایجاد وضعیت های مناسب بدن نظیر ایستادن صاف و کشیده و نشستن مناسب مشکل دارند،استفاده از دستورات زبانی جهت اصلاح وضعیت بدن نظیر وضعیت دست به سینه ایستادن در این کودکان برخلاف کودکان عادی کافی نیست و این کودکان احتیاج به راهنمایی های حسی- لمسی بینایی نیز دارند ضعف این کودکان جهت ایجاد و حفظ وضعیت های قامتی مناسب می‌تواند ناشی از عدم رشد مناسب مدل های داخلی آگاهی بدن،نقص خود حرکتی مدل داخلی (یعنی این کودکان مدل های) و نقص در زمان بندی فعال شدن ماهیچه های قامتی (پوسچرال)باشد که خود می تواند ضعف تعادل این کودکان را وخیم‌تر نیز کند.

کودکان که دیر را رفتند زمانی که فیدبک های بینایی یا جسمی-حسی دریافت می کنند و مشغول پاسخ دادن به آنها می شوند،(به عبارت دیگر زمانی که فعالیتی که احتیاج به این فیدبک ها دارد انجام می دهند) در حفظ پوسچر یا قامت خود بسیار مشکل دارند و معمولاً وضعیت قامتی یا پوسچر آنها از وضعیت عادی خارج میشود. نقص وضعیت قامتی در این کودکان از لحاظ عصب‌شناسی ناشی از ضعف کنترل اعصاب سوپرااسپاینال در حفظ وضعیت در لرزش ها و ضعف اعصاب محیطی یا کاهش بازخوردهای نخاعی است در حفظ درهم و برهم شدن.

نقش کاردرمانی در منزل برای راه رفتن کودک

علاوه بر جلسات کاردرمانی راه رفتن کودک، تمرینات کاردرمانی در منزل نقش بسیار مهمی در روند درمان کودک دارند. والدین می‌توانند با راهنمایی کاردرمانگر، تمرین‌های ساده و روزمره را در خانه انجام دهند تا مهارت‌های حرکتی کودک تقویت شود.

این تمرین‌ها شامل فعالیت‌های زیر می‌شوند:

• راه رفتن روی مسیرهای کوتاه و بلند در محیط خانه

• تمرین تعادل با کمک وسایل ساده مانند بالش یا تخته تعادل

• بازی با توپ برای تقویت هماهنگی دست و پا

• فعالیت‌های دو نیمه‌ای بدن برای هماهنگی حرکتی

تمرینات منظم در منزل باعث می‌شود کودک اعتماد به نفس بیشتری برای حرکت مستقل پیدا کند و پیشرفت درمان سریع‌تر و پایدارتر باشد. مشارکت والدین در این روند، مکمل کاردرمانی کلینیک است و اثرات درمان را چند برابر می‌کند.

تاخیر در راه افتادن و ذخیره انرژی

به طور میانگین میزان ذخیره انرژی که تاثیرش را در خستگی زودرس در انجام فعالیت های حرکتی و ورزشی نشان می‌دهد در کودکان با تاخیر در راه رفتن نسبت به همسالان خود کمتر است.

اختلال هماهنگی رشدی و درمان دیر راه رفتن کودکان

نحوه دویدن،راه رفتن و تند راه رفتن این کودکان در مقایسه با کودکان عادی نقص هایی دارد،سرعت راه رفتن،تند راه رفتن و دویدن در این کودکان نسبت به سایرین کمتر است و از نظر بیومکانیک،(کینماتیک و کینتیک) نحوه و میزان انقباض عضلات متفاوت می باشد. عضلات مچ پای کودکان با اختلال هماهنگی رشدی در حین دویدن و راه رفتن نسبت به کودکان عادی به خصوص در مرحله بلند شدن پا از روی زمین قدرت کمتری تولید می کنند در حالی که عضلات خم کننده ران آنها در مقایسه با کودکان عادی قدرت بیشتری تولید می کنند. احتمالاً به همین دلیل است که برخی از کودکان مبتلا به این اختلال پاشنه را زیاد از روی زمین بلند نمی کنند. بنابراین یکی از مداخلات مورد نظر در کاردرمانی جسمی باید تقویت عضلات مچ پا باشد و شاید به همین دلیل این کودکان اکثرا حین راه رفتن پای خود را روی زمین میکشند یا نزدیک سطح زمین نگه می دارند.

از نظر حرکت شناسی در کل راه رفتن این کودکان دو تفاوت عمده با کودکان عادی دارد که عبارتند از: تغییرات زیاد در محل قرار دادن پاها و دیگری بالا و پایین رفتن زیاد و سریع مرکز ثقل حین راه رفتن، الگوی راه رفتن در این کودکان را می‌توان به صورت باز گذاشتن زیاد پاها،طولانی بودن زمانی که پاها هر دو روی زمین هستند و طولانی بودن زمان گامها یا استراید (زمانی که یک پا حین راه رفتن به زمین میخورد تا زمانی که همان پا دوباره به زمین میخورد) و تغییرات زیاد و خارج از استاندارد انحرافات رو به داخل و خارج پاها حین راه رفتن،توصیف کرد. همچنین سکندری خوردن زیاد و زمین خوردن زیاد در کودکانی که دیر راه افتادن، ناشی از تغییرات زیاد و سریع مرکز ثقل حین راه رفتن در این کودکان می باشد در حالی که مرکز ثقل در کودکان عادی به صورت یک موج سینوسی با شیب ملایم آرام بالا و پایین می‌شود.

یکی دیگر از علائمی که حتی با بهبود مهارت های حرکتی در بزرگسالی نیز ممکن است با این کودکان همراه باشد راه رفتن غیر قرینه است و نحوه گام برداشتن در پای چپ و راست تفاوتهایی با یکدیگر دارند، نزدیک یک سوم این کودکان به صورت غیر قرینه راه می روند،مجموعه علائم فوق باعث شده راه رفتن این کودکان کمی شبیه به راه رفتن کودکان مبتلا به بیماری نادر ارلی آنس آتاکسی باشد که باید با یکدیگر تشخیص افتراقی داده شوند. البته با توجه به سن شروع این بیماری،سه تا ۲۰ سالگی و علائم آسیب ساختاری در ام آر آی آن ها،تشخیص افتراقی بسیار آسان خواهد بود. بهترین و موثر ترین درمان در این کودکان توانبخشی مستمر همراه با استفاده از کفش طبی مناسب می باشد. کاردرمانی جسمی کلینیک دکتر صابر در زمینه بهبود روند رشد کودکان و راه افتادن کودک بسیار قابل اهمیت است.

 

منابع:

thefeetpeople.com.au

سوالات متداول:

1- چه زمانی راه‌افتادن کودک دیر محسوب می‌شود؟
اگر کودک تا ۱۸ ماهگی بدون کمک شروع به راه رفتن نکند، این وضعیت معمولاً به‌عنوان تاخیر در راه رفتن در نظر گرفته شده و نیازمند ارزیابی تخصصی است.

2- علائم اولیه تاخیر راه رفتن چیست؟
اگر کودک تا ۹ ماهگی نتواند بدون حمایت بنشیند، تا ۱۲ ماهگی با کمک نتواند بایستد یا بین ۱۶ تا ۲۳ ماهگی شروع بهراه رفتن مستقل نکند، اینها نشانه‌های هشدار اولیه به حساب می‌آیند.