مرکز توانبخشی پایا در شرق تهران و کلینیک توانبخشی غرب تهران دکتر صابر در زمینه فواید هماهنگی چشم و دست و تست هماهنگی چشم و دست در بخش کاردرمانی دست و کاردرمانی ذهنی به تقویت و مهارت های هماهنگی چشم و دست کودکان می پردازد.با توجه به اهمیت هماهنگی چشم و دست در کودکان، تیم توانبخشی متخصص در مرکز کاردرمانی دست کودکان دکتر صابر با همکاری روانشناسان کودک و بازی درمان کودکان در زمینه تقویت مهارت های حرکتی ظریف و درشت دست در کودکان فعالیت می نکایند. در این مقاله به ارائه تمرینات هماهنگی چشم و دست کودکان پرداخته می شود.
انواع تمرینات هماهنگی چشم و دست
دید واضح برای هماهنگی مؤثر چشم و دست ضروری است. هر گونه اختلال بینایی می تواند این سیستم را مختل کند و منجر به مشکلاتی در انجام کارهای روزمره شود. هماهنگی دست و چشم در طول زمان توسعه می یابد و می تواند در هر مرحله از زندگی پرورش یابد. در زیر برخی از فعالیت های هماهنگی دست و چشم متناسب با سن آورده شده است که می تواند به بهبود این مهارت بصری کمک کند.
-فعالیت ها برای کودکان نوپا (3-1سال): این فعالیت های هماهنگی دست و چشم برای کودکان نوپا، پایه ای برای مهارت سازی آینده هستند:
غلتاندن توپ: غلتاندن یک توپ نرم به جلو و عقب، کودکان نوپا را تشویق می کند تا توپ را به صورت بصری ردیابی کرده و حرکات خود را برای گرفتن یا هل دادن آن زمان بندی کنند. این کار زمان واکنش و هماهنگی را تشویق می کند.
نقاشی با انگشت: این فعالیت به کودکان اجازه می دهد تا اشکال و رنگ ها را کشف کنند در حالی که از دستان خود برای ایجاد الگوها استفاده می کنند. این کار به توسعه مهارت های حرکی درشت و ظریف کمک می کند در حالی که حواس بصری آن ها را درگیر می کند.
-فعالیت ها برای کودکان پیش دبستانی (5-3 سال): در این مرحله، کودکان شروع به اصلاح مهارت های حرکتی خود و آگاهی بیشتر از محیط اطراف خود می کنند. فعالیت ها باید بر افزایش کنترل حرکتی ظریف و توانایی ردیابی اشیاء متحرک تمرکز کنند:
برش با قیچی ایمنی: برش کاغذ در امتداد یک خط مستقیم یا شکل خاص نیاز به تمرکز شدید و هماهنگی بین آنچه می بینند و نحوه حرکت دستان شان دارد. این کار به چابکی و ردیابی بصری کمک می کند.
نخ کردن مهره: نخ کردن مهره ها روی یک نخ راهی فوق العاده برای توسعه مهارت های حرکتی ظریف و یکپارچگی بصری-حرکتی است. این کار نیاز به تمرکز، صبر و هماهنگی برای نخ کردن مهره ها روی نخ دارد.
-فعالیت ها برای کودکان در سن مدرسه (12-6 سال): با رشد کودکان، هماهنگی چشم و دست آن ها پیچیده تر می شود. بسیاری از ورزش ها، فعالیت های مدرسه و حتی بازی های ویدیویی به شدت به این مهارت ها متکی هستند:
ورزشها: ورزش های تیمی مانند بسکتبال یا ورزش های انفرادی مانند تنیس، هماهنگی چشم و دست را از طریق ردیابی اشیاء متحرک، تخمین فاصله و واکنش سریع بهبود می بخشند. این فعالیت ها همچنین دید محیطی و آگاهی فضایی را تقویت می کنند.
پازل ها: پازل ها از کودکان می خواهند که اشکال را به صورت بصری مطابقت دهند و از دستان خود برای کنار هم قرار دادن آن ها استفاده کنند. این کار توانایی های حل مسئله و همچنین مهارت های حرکتی ظریف را افزایش می دهد.
اهمیت تعریف هماهنگی چشم و دست در کودکان
فعالیت های حرکتی دست در تعریف هماهنگی چشم و دست در کودکان شامل:
1. فعالیت های هماهنگی حرکتی چشم و دست
2. فعالیتهای با تخته و گچ تدریس کرد.
تمرینات هماهنگ کننده چشم و دست در کودکان
- ردگیری: دانش آموزان خط ها،تصویر ها ،طرح ها،حروف یا تعدادی را که روی کاغذ،پلاستیک یا با استفاده از شابلون رسم شده است ردگیری می کنند. با فلش های راهنما،نشانه های رنگی و اعداد می توان به دانش آموزان کمک کرد تا با انگشت ها به ردگیری بپردازد و هماهنگی چشم و دست را تقویت نماید.
- تنظیم مقدار آب: دانش آموزان آب را از ظرفی داخل سطلهای مدرج تا سطح مشخصی می ریزند و حمل می کنند. مقادیر کمتر و اندازه گیریهای جزئیتر تکلیف را دشوارتر میکند. رنگ کردن آب فعالیت را جذابتر میکند.
- بریدن با قیچی: از دیگر موارد تقویت ماهرت های هماهنگی چشم و دست ، فعالیت هایی در زمینه بریدن است که متناسب با سطح رشد کودک باشد انتخاب می شود.ساده ترین اینکارها بریدن در خط های مستقیمی است که نزدیک لبه کاغذ رسم شده است. کار دشوار تر بریدن خط مستقیمی است که در وسط کاغذ کشیده شده است. الحاق موقت تکه های مقوا به کاغذ کودک با مشکلات هماهنگی چشم و دست را در بریدن خط با قیچی راهنمایی می کند. دانش آموزان می توانند شکل های هندسی معینی نظیر مربع،مستطیل و مثلث ببرند. با رسم خطوط به رنگ های مختلف معلم میتواند تغییراتی در دستورالعمل بریدن ایجاد کند. کودک با مهارت های هماهنگی چشم و دست، می توانند خطوط منحنی و دایره ای، سپس تصاویر و سرانجام الگوهایی را که با نقطه چین و خطوط کمرنگ رسم شده است،ببرند.
- استفاده از شابلون یا نمونه سازی: دانشآموزان دور انواع شکل های هندسی را خط می کشند. میتوان صفحات نمونهای از مقوا،چوب،پلاستیک یا جعبه های فوم ساخت. دو نوع نمونه سازی عبارت است از، استفاده از شکل بریده شده سه بعدی و استفاده از جای خالی شکل ها روی صفحه بریده شده.
- بستن با باند: از قطعه مقوایی که با سوراخ کن یا تخته ای میخ دار سوراخهای در آن ایجاد شده است می توان برای این فعالیت سود جست. با سوراخ کردن میتوان طرح یا تصویری را روی صفحه ایجاد کرد و کودک با مشکلات هماهنگی چشم و دست با رد کردن یک بند کفش بلند،نخ خیاطی طنابی نازک از میان سوراخ ها،طرح را میبافند یا می دوزند.
- فعالیت هایی با مداد و کاغذ: کتابهای رنگ کردنی،کتابهای آمادگی،کتاب هایی با طرح های نقطه چین و کتابهای کودکستانی کارهایی خوب برای تمرین با کاغذ و مداد است که حرکات ظریف امکان رشد هماهنگی چشم و دست را فراهم می آورد.
- یه قل دو قل: بازی یه قل دو قل به رشد هماهنگی چشم و دست،حرکت های موزون و حرکت های ظریف انگشت و دست کمک می کند.
- گیره های لباس: گیره های لباس را می توان به بند یا جعبهای وصل کرد. برای انجام دادن این فعالیت می توان زمان تعیین کرد و سپس تعداد گیره هایی را که دانش آموز در زمانی مشخص وصل کرده است،شمرد.
- نسخه برداری از طرح ها: از دیگر تمرینات هماهنگی چشم و دست می توان به کشیدن طرح با نگاه کردن به طرحی هندسی روی کاغذ اشاره کرد.
فعالیت گچ و تخته در کاردرمانی ذهنی
انجام دادن فعالیت هایی با گچ روی تخته به کودک کمک می کند تا برای تکلیف مداد و کاغذی آماده شود. هنگام کار با گچ روی تخته در کاردرمانی ذهنی،عضلات بزرگ شانه و بازو منعطف تر از حرکت فشرده،محدود و ریز انگشتان به کار می افتد و تقویت می شود که غالباً به بهبود کارآمدی کودک در تکالیف با مداد و کاغذ منتهی می شود.
- نقطه چین: دانش آموز با کشیدن خطهای با گچ نقطهای روی تخته را به هم وصل می کند.نقطه ها را می توان در حالت ها و تعداد گوناگون رسم کرد و کودک با مشکلات هماهنگی چشم و دست باید با توجه به طرح نقطه ها را به هم وصل کند.
- دایره ها: دانش آموزان دایره های بزرگی را با یک دست و با دو دست،در جهت عقربه های ساعت و خلاف جهت عقربههای ساعت روی تخته می کشند و تمرین میکنند.
- شکل های هندسی: دانش آموزان فعالیت هایی مشابه فعالیت هایی که در مورد دایره ها توصیف شد،منتها این بار با ترسیم خط (افقی،عمودی،مایل)؛،مثلث،مربع،آره مستطیل و لوزی انجام میدهد.در ابتدا دانش آموز می تواند الگو های بریده شده این شکلها را روی تخته بگذارد و با گچ دور آنها را خط بکشد،سپس می تواند شکل ها را از روی الگو ها نسخه برداری کند.
- حروف و اعداد: نوشتن حروف و اعداد با گچ روی تخته کودک را برای نوشتن روی کاغذ آماده میکند.
نقش بازیهای حرکتی در بهبود هماهنگی چشم و دست
بازیهای حرکتی نهتنها باعث نشاط و فعالیت فیزیکی کودک میشوند، بلکه فرصت مناسبی برای تقویت هماهنگی چشم و دست نیز فراهم میکنند. بازیهایی مانند «هدفگیری با حلقه»، «پرتاب توپ به سبد»، یا حتی بازیهای کامپیوتری واکنشی، مهارتهای بینایی حرکتی کودک را تقویت میکنند. بازیهای تعادلی که نیاز به دقت در حرکت دارند، مانند راهرفتن روی خط مستقیم یا نگهداشتن شیء تعادلی، به کودک کمک میکنند تا چشم و دست خود را بهصورت همزمان هماهنگ کند. این بازیها هم در منزل و هم در جلسات کاردرمانی قابل اجرا هستند. نکته مهم این است که کودک را به فعالیتهایی تشویق کنیم که چالشبرانگیز باشند اما او را دلسرد نکنند.
منابع:
سوالات متداول:
1- از چه سنی باید تمرینات هماهنگی را شروع کرد؟
از سنین پیشدبستانی (۳-۴ سالگی) به بعد میتوان تمرینات ساده را آغاز کرد. اما حتی در سنین پایینتر نیز بازیهای هدفمند میتوانند موثر باشند.
2- آیا همه کودکان نیاز به تقویت این مهارت دارند؟
در واقع همه کودکان از این تمرینات بهرهمند میشوند اما کودکانی با تأخیر رشدی یا مشکلات یادگیری بیشتر نیازمند تمرین هستند.
پسرم تو گرفتن توپ و انجام کارای ظریف مشکل داشت.تو کلینیک شما با تمرینای ساده مثل انداختن حلقه یا دنبال کردن توپ های نورانی کمک کردن هماهنگی چشم و دستش بهتر بشه. حالا با اعتماد به نفس بیشتری بازی میکنه.